Θέμα για τις κοινότητες της περιφέρειας Μόρφου που έχουν γη στη νεκρή ζώνη, έθεσε εκ νέου στη Βουλή ο βουλευτής Χρίστος Χριστοφίδης, ζητώντας ενημέρωσε από αρμόδιες υπηρεσίες σε σχέση με την καταγραφή των προβλημάτων, αλλά και την πρόοδο που υπάρχει. 

Όπως αναφέρει στο σημείωμά του, επανερχόμαστε σήμερα σε ένα θέμα που η Επιτροπή συζήτησε τον Οκτώβριο και τον Νοέμβριο του 2025: τα ευρύτερα προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι εκτοπισμένοι στις ακριτικές περιοχές της περιφέρειας Μόρφου και, ειδικότερα, οι δυσκολίες που αντιμετωπίζουν όσοι κατοικούν, εργάζονται ή αξιοποιούν γεωργική γη μέσα και πλησίον της νεκρής ζώνης.

Πρόκειται για ένα σύνθετο ζήτημα, με κοινωνικές, γεωργικές, στεγαστικές και αναπτυξιακές διαστάσεις. Αφορά την καθημερινότητα και την ασφάλεια των κατοίκων και των γεωργών, την πρόσβασή τους στις περιουσίες τους, την επάρκεια των υποδομών, τη διαχείριση του νερού και τις δυνατότητες βιώσιμης ανάπτυξης των επηρεαζόμενων κοινοτήτων.

Σκοπός της σημερινής συνεδρίας είναι να εξετάσουμε την πρόοδο που έχει συντελεστεί μετά τις προηγούμενες συζητήσεις, να καταγράψουμε ποιες εκκρεμότητες παραμένουν και να ζητήσουμε από κάθε αρμόδιο υπουργείο και υπηρεσία συγκεκριμένες απαντήσεις, χρονοδιαγράμματα και δυνατότητες χρηματοδότησης”, προστίθεται.

Όσα ακούσαμε στις προηγούμενες συνεδρίες δεν ήταν γενικές διαπιστώσεις. Ήταν συγκεκριμένες καταγγελίες και συγκεκριμένα αιτήματα, διευκρινίζει, συνεχίζοντας με την αναφορά των προβλημάτων των κοινοτήτων της περιοχής και τα αιτήματα που έγιναν προς τα αρμόδια πρόσωπα και υπηρεσίες:

Στην Αυλώνα καταγράφηκαν το ζήτημα της κοινοτικής γεώτρησης, οι δυσκολίες πρόσβασης και καλλιέργειας, τα προβλήματα ασφάλειας, η ανάγκη φωτισμού του δρόμου Ακακίου–Αυλώνας, η απουσία οικιστικής ζώνης, η εγγραφή δρόμων, το κόστος άντλησης νερού και η προστασία σημαντικών μνημείων.

Στην Πάνω Ζώδια καταγράφηκαν η λειψυδρία, η ανάγκη ασφαλτόστρωσης των αγροτικών δρόμων και ο κίνδυνος κατάρρευσης της εκκλησίας του Αρχαγγέλου Μιχαήλ.

Στην Κατωκοπιά αναδείχθηκε η γήρανση του γεωργικού πληθυσμού και η ανάγκη παροχής κινήτρων, ώστε νέοι άνθρωποι να συνεχίσουν να καλλιεργούν τη γη.

Στη Δένεια καταγράφηκαν σοβαρά προβλήματα ασφάλειας, παρενοχλήσεις και επαναλαμβανόμενα περιστατικά που δυσχεραίνουν τη γεωργική δραστηριότητα.

Αντίστοιχα προβλήματα, με διαφορετική ένταση, επηρεάζουν την Περιστερώνα, τον Αστρομερίτη, το Ακάκι, την Κάτω Ζώδια και την ευρύτερη περιοχή.

Οι εξελίξεις που ακολούθησαν τις προηγούμενες συνεδρίες δείχνουν ότι αρκετά από τα προβλήματα παραμένουν. Είχαμε νέα περιστατικά στη Δένεια και στην Αυλώνα, δυσκολίες πρόσβασης γεωργών στις περιουσίες τους και προβλήματα στην εφαρμογή και εποπτεία των διαδικασιών που αφορούν τις γεωργικές εργασίες.

Επομένως, σήμερα δεν ξεκινούμε τη συζήτηση από την αρχή. Δεν επανερχόμαστε απλώς για να επαναλάβουμε όσα ήδη γνωρίζουμε. Επανερχόμαστε για να ελέγξουμε τι έγινε, τι δεν έγινε, ποιος έχει την ευθύνη και μέχρι πότε θα αντιμετωπιστεί κάθε εκκρεμότητα.

Υπουργείο Εξωτερικών

Αναμένουμε συγκεκριμένες απαντήσεις στα ακόλουθα:

* Πόσα διαβήματα έγιναν προς την ΟΥΝΦΙΚΥΠ μετά τις συνεδρίες του Οκτωβρίου και του Νοεμβρίου 2025 και ποια ήταν τα αποτελέσματά τους;
* Ποια περιστατικά καταγράφηκαν έκτοτε στην Αυλώνα, στη Δένεια και στις υπόλοιπες επηρεαζόμενες περιοχές;
* Σε ποιες περιπτώσεις αποκαταστάθηκε το προηγούμενο καθεστώς και σε ποιες εξακολουθούν να υπάρχουν εκκρεμότητες;
* Ποιο είναι το ισχύον καθεστώς για τις λεγόμενες «παγωμένες περιοχές» και με ποια κριτήρια επιτρέπεται ή απαγορεύεται η καλλιέργεια;
* Πώς διασφαλίζεται ότι καλλιεργείται το σωστό τεμάχιο από τον νόμιμο ιδιοκτήτη ή αδειούχο;
* Γιατί καταγράφηκαν περιπτώσεις κατά τις οποίες νόμιμοι ιδιοκτήτες δυσκολεύτηκαν να προσεγγίσουν τη γη τους, ενώ άλλα πρόσωπα εισήλθαν χωρίς αποτελεσματική παρεμπόδιση;
* Υπάρχει συμφωνημένος μηχανισμός έγκαιρης ενημέρωσης και παρουσίας της ΟΥΝΦΙΚΥΠ κατά τις γεωργικές εργασίες;
* Τι ενέργειες έγιναν για την κοινοτική γεώτρηση της Αυλώνας, ποια απάντηση λήφθηκε και ποια είναι τα επόμενα βήματα;
* Υπάρχει συγκεκριμένο πρωτόκολλο άμεσης αντίδρασης σε περίπτωση νέου περιστατικού;

Υπουργείο Εσωτερικών

Αναμένουμε απαντήσεις για:

* Την ένταξη των επηρεαζόμενων περιοχών στα στεγαστικά σχέδια ακριτικών και μειονεκτικών περιοχών.
* Τη δημιουργία ή επέκταση οικιστικών ζωνών και την πιθανή αύξηση των συντελεστών δόμησης.
* Τη δυνατότητα ανέγερσης πρώτης κατοικίας ή γεωργικού καταλύματος υπό καθορισμένες προϋποθέσεις.
* Το αίτημα για φωτισμό και άλλα έργα ασφάλειας στον δρόμο Ακακίου–Αυλώνας.
* Την εγγραφή δημόσιων και αγροτικών δρόμων και την ασφαλτόστρωση δρόμων που εξυπηρετούν γεωργικές εκτάσεις.
* Την απομάκρυνση όσων συρματοπλεγμάτων εξακολουθούν να παραμένουν στην περιοχή.
* Τον τρόπο με τον οποίο αποτιμώνται οι περιουσίες που βρίσκονται μέσα στη νεκρή ζώνη.
* Τις δυνατότητες αξιοποίησης, υποθήκευσης ή ένταξης αυτών των περιουσιών σε στεγαστικά και αναπτυξιακά σχέδια.
* Τη δυνατότητα δημιουργίας ενός ειδικού σχεδίου αναζωογόνησης των επηρεαζόμενων κοινοτήτων

Γενική Διεύθυνση Γεωργίας και Αγροτικής Ανάπτυξης

Αναμένουμε να πληροφορηθούμε:

* Εάν έγινε πλήρης καταγραφή των γεωργών, των καλλιεργούμενων εκτάσεων και των ειδών καλλιέργειας ανά κοινότητα.
* Εάν υπολογίστηκε το πρόσθετο κόστος που συνεπάγονται οι περιορισμοί πρόσβασης, η άρδευση και οι ιδιαίτερες συνθήκες της περιοχής.
* Εάν ετοιμάστηκε ή εξετάζεται ειδικό σχέδιο στήριξης για τους γεωργούς που δραστηριοποιούνται στη νεκρή ζώνη.
* Εάν μπορεί να παραχωρείται στήριξη και σε πρόσωπα που δεν χαρακτηρίζονται ως κατά κύριο επάγγελμα γεωργοί, αλλά συνεχίζουν να καλλιεργούν τη γη τους.
* Ποια κίνητρα μπορούν να δοθούν σε νέους γεωργούς.
* Εάν μπορεί η περιοχή να ενταχθεί σε ειδικό ή ενισχυμένο καθεστώς μειονεκτικής γεωργικής περιοχής.
* Ποια συγκεκριμένα μέτρα μπορούν να ληφθούν ώστε να ανακοπεί η εγκατάλειψη της γεωργικής δραστηριότητας.

Τα συνήθη κριτήρια δεν αρκούν για να αντιμετωπιστούν οι ιδιαίτερες συνθήκες αυτών των ανθρώπων. Η στήριξη πρέπει να λαμβάνει υπόψη το πρόσθετο κόστος, τις δυσκολίες πρόσβασης και την αβεβαιότητα μέσα στην οποία εργάζονται.

Τμήμα Αναπτύξεως Υδάτων

Αναμένουμε επικαιροποιημένη ενημέρωση για:

* Τις πραγματικές αρδευτικές ανάγκες ανά κοινότητα.
* Τις διαθέσιμες ποσότητες νερού και τα προβλήματα λειψυδρίας.
* Το αίτημα απαλλαγής ή διαφοροποίησης του περιβαλλοντικού τέλους άντλησης νερού για τους πρόσφυγες γεωργούς της νεκρής ζώνης.
* Τις εναλλακτικές επιλογές που εξετάστηκαν, εφόσον το αίτημα απαλλαγής απορρίφθηκε λόγω της υφιστάμενης τιμολογιακής πολιτικής.
* Την κατάσταση της κοινοτικής γεώτρησης της Αυλώνας και τις συνέπειες που προκύπτουν για την άρδευση.
* Τη μελέτη για το έργο στο Γεφύρι της Παναγιάς: εάν έχει αρχίσει, σε ποιο στάδιο βρίσκεται και πότε αναμένεται να ολοκληρωθεί.
* Το εκτιμώμενο κόστος του έργου, την πηγή χρηματοδότησης και τον πιθανό χρόνο υλοποίησης.
* Τα προβλήματα συνεννόησης με τις υπηρεσίες των Ηνωμένων Εθνών και τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζονται.

Η επίκληση μιας ενιαίας τιμολογιακής πολιτικής δεν απαντά στο ουσιαστικό ζήτημα. Η ίση μεταχείριση προϋποθέτει ότι λαμβάνονται υπόψη οι πραγματικές και διαφορετικές συνθήκες κάθε περίπτωσης.

Διαπραγματευτής για το Κυπριακό

Θα ήταν ιδιαίτερα χρήσιμο να ακούσουμε την τοποθέτηση του Διαπραγματευτή για το Κυπριακό, ο οποίος επιτελεί ένα εξαιρετικά σημαντικό και απαιτητικό έργο, με σοβαρότητα, υπευθυνότητα και προσεκτικούς χειρισμούς. Η εμπειρία και η συνολική εικόνα που διαθέτει μπορούν να βοηθήσουν ουσιαστικά την Επιτροπή να κατανοήσει όλες τις διαστάσεις του ζητήματος.

Θα θέλαμε, στον βαθμό που ο ίδιος κρίνει σκόπιμο και χωρίς ασφαλώς να επηρεάζονται οι ευαίσθητοι χειρισμοί που βρίσκονται σε εξέλιξη, να μας ενημερώσει για:

* Τη γενικότερη αξιολόγησή του για την κατάσταση που διαμορφώνεται στις συγκεκριμένες περιοχές της νεκρής ζώνης.
* Τον τρόπο με τον οποίο τα πρακτικά προβλήματα των κατοίκων και των γεωργών μπορούν να αντιμετωπιστούν μέσα από τη συνεργασία και τη συνεννόηση με τα Ηνωμένα Έθνη.
* Τις δυνατότητες βελτίωσης των διαδικασιών πρόσβασης, αδειοδότησης και εποπτείας των γεωργικών δραστηριοτήτων.
* Τον τρόπο με τον οποίο μπορεί να διασφαλιστεί η ομαλότητα στην περιοχή και να αποφεύγονται εντάσεις ή παρεξηγήσεις.
* Τη δική του εκτίμηση για το πώς οι αρμόδιες κρατικές υπηρεσίες μπορούν να συντονιστούν καλύτερα με την ΟΥΝΦΙΚΥΠ.
* Οποιεσδήποτε εισηγήσεις θεωρεί χρήσιμες για την αντιμετώπιση των καθημερινών προβλημάτων, με τρόπο συνετό, αποτελεσματικό και συμβατό με τους ευρύτερους χειρισμούς στο Κυπριακό.

Η παρουσία του στη συνεδρία είναι ιδιαίτερα σημαντική, όχι για να μεταφερθούν στον Διαπραγματευτή ευθύνες που ανήκουν σε άλλα υπουργεία ή υπηρεσίες, αλλά για να μας βοηθήσει, με τη γνώση και την εμπειρία του, να τοποθετήσουμε τα επιμέρους ζητήματα στο ορθό πλαίσιο και να αναζητήσουμε εφαρμόσιμες λύσεις.

Έπαρχος Λευκωσίας

Αναμένουμε πρακτική ενημέρωση ανά κοινότητα:

* Ποια αιτήματα έχουν υποβληθεί από κάθε κοινοτικό συμβούλιο;
* Ποια από αυτά έχουν προωθηθεί στις αρμόδιες υπηρεσίες;
* Ποια έχουν εγκριθεί, ποια απορρίφθηκαν και ποια παραμένουν υπό εξέταση;
* Ποια έργα μπορούν να υλοποιηθούν άμεσα;
* Ποια έργα χρειάζονται πολεοδομικές, διοικητικές ή άλλες εγκρίσεις;
* Ποια έργα χρειάζονται νέες πιστώσεις;
* Υπάρχει ενιαίος κατάλογος έργων και προτεραιοτήτων για την περιοχή;

Επιτροπή Κατεχόμενων Κοινοτήτων Επαρχίας Λευκωσίας και Ένωση Κοινοτήτων

Αναμένουμε:

* Ενιαία καταγραφή των προβλημάτων και των αιτημάτων ανά κοινότητα.
* Ιεράρχηση των αναγκαίων έργων και παρεμβάσεων.
* Αξιολόγηση της μέχρι σήμερα ανταπόκρισης των υπουργείων.
* Εισήγηση για έναν μόνιμο μηχανισμό συντονισμού μεταξύ κοινοτήτων και κρατικών υπηρεσιών.
* Συγκεκριμένες προτάσεις για όσα μπορούν να προωθηθούν άμεσα και για όσα απαιτούν μεσοπρόθεσμο σχεδιασμό.

Χρονοδιαγράμματα και λογοδοσία

Ένα από τα σημαντικότερα ζητήματα της σημερινής συνεδρίας είναι τα χρονοδιαγράμματα.

Δεν είναι πλέον αρκετό να ακούμε ότι ένα αίτημα «εξετάζεται», ότι μια μελέτη «προωθείται» ή ότι ένα ζήτημα «θα μεταφερθεί στον αρμόδιο υπουργό». Τέτοιες διατυπώσεις ακούγονται εδώ και χρόνια, ενώ αρκετά προβλήματα παραμένουν και σε ορισμένες περιπτώσεις επιδεινώνονται.

Για κάθε αίτημα πρέπει να γνωρίζουμε:

* Ποιο υπουργείο ή υπηρεσία έχει την ευθύνη.
* Ποια απόφαση πρέπει να ληφθεί.
* Ποιος έχει την αρμοδιότητα να τη λάβει.
* Πότε θα ληφθεί.
* Πότε μπορεί να αρχίσει η υλοποίηση.
* Πότε αναμένεται να ολοκληρωθεί.
* Ποιος θα παρακολουθεί την τήρηση του χρονοδιαγράμματος.

Η Επιτροπή πρέπει να λάβει έναν συγκεντρωτικό πίνακα με όλα τα αιτήματα, τις αρμόδιες υπηρεσίες, τις ενέργειες που έγιναν, τις εκκρεμότητες και τις ημερομηνίες υλοποίησης. Διαφορετικά, υπάρχει κίνδυνος να επανέλθουμε σε μερικούς μήνες και να συζητούμε ξανά τα ίδια ζητήματα από την αρχή.

Κοστολόγηση και κρατικός προϋπολογισμός

Η συζήτηση πρέπει να συνδεθεί άμεσα με τον κρατικό προϋπολογισμό.

Για τον φωτισμό, τους δρόμους, τα αρδευτικά έργα, τα στεγαστικά κίνητρα, την προστασία των μνημείων και τη γεωργική στήριξη πρέπει να υπάρχει προκαταρκτική κοστολόγηση.

Θέλουμε να γνωρίζουμε:

* Ποιο είναι το εκτιμώμενο κόστος κάθε έργου.
* Ποια έργα μπορούν να χρηματοδοτηθούν από υφιστάμενες πιστώσεις.
* Ποια πρέπει να ενταχθούν στον επόμενο κρατικό προϋπολογισμό.
* Εάν υπάρχει δυνατότητα συμπληρωματικού προϋπολογισμού για επείγοντα έργα.
* Ποιες δυνατότητες υπάρχουν μέσω ευρωπαϊκών προγραμμάτων αγροτικής ανάπτυξης, συνοχής, στεγαστικής αναζωογόνησης και πολιτιστικής κληρονομιάς.
* Ποια έργα μπορούν να προωθηθούν σε συνεργασία με τις τοπικές αρχές και τις ίδιες τις κοινότητες.

Δεν αποτελεί ολοκληρωμένο σχεδιασμό η αναγνώριση μιας ανάγκης χωρίς κόστος, πηγή χρηματοδότησης και ημερομηνία υλοποίησης.

Τα γενικότερα ζητήματα

Πέρα από τα επιμέρους προβλήματα, η συζήτηση εγείρει ορισμένα γενικότερα ερωτήματα:

* Υπάρχει συνολική κρατική στρατηγική για τις ακριτικές κοινότητες της περιφέρειας Μόρφου;
* Ποιος έχει την κεντρική ευθύνη συντονισμού;
* Υπάρχει ενιαία καταγραφή των τεμαχίων, των ιδιοκτητών, των αδειών, των γεωργικών δραστηριοτήτων, των περιστατικών και των αναγκαίων έργων;
* Υπάρχει μηχανισμός άμεσης αντίδρασης όταν παρουσιάζεται πρόβλημα ασφάλειας ή πρόσβασης;
* Πώς διασφαλίζεται ότι οι δεσμεύσεις κάθε υπουργείου παρακολουθούνται μέχρι την ολοκλήρωσή τους;
* Πώς αντιμετωπίζεται η σταδιακή εγκατάλειψη της γεωργικής δραστηριότητας και η απουσία νέων γεωργών;
* Πώς συνδέονται η γεωργική πολιτική, η στεγαστική πολιτική και η αναπτυξιακή πολιτική για την περιοχή;

Ο στόχος μας

Η θέση μας είναι ότι χρειάζεται ένα ολοκληρωμένο σχέδιο για τις ακριτικές κοινότητες της περιφέρειας Μόρφου, με πέντε σαφείς άξονες:

* Ασφάλεια και ομαλή πρόσβαση των νόμιμων ιδιοκτητών και γεωργών.
* Ειδικό καθεστώς στήριξης της γεωργικής δραστηριότητας.
* Στοχευμένη στεγαστική και πολεοδομική αναζωογόνηση.
* Υλοποίηση των απαραίτητων υποδομών και προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς.
* Μόνιμος μηχανισμός συντονισμού, με προϋπολογισμό, χρονοδιαγράμματα και λογοδοσία.

Ο στόχος πρέπει να είναι η δημιουργία συνθηκών ασφάλειας, αξιοπρεπούς διαβίωσης, παραγωγικής δραστηριότητας και αναπτυξιακής προοπτικής. Οι κοινότητες αυτές δεν πρέπει να αντιμετωπίζονται ως περιοχές μόνιμης εκκρεμότητας, αλλά ως κοινότητες με ανθρώπους, ανάγκες, δυνατότητες και μέλλον.

Γι’ αυτό σήμερα αναμένουμε όχι ακόμη μία περιγραφή των προβλημάτων, αλλά συγκεκριμένες απαντήσεις. Όχι μόνο προθέσεις, αλλά χρονοδιαγράμματα. Όχι μεταβίβαση της ευθύνης από υπηρεσία σε υπηρεσία, αλλά καθορισμό αρμοδιότητας. Και όχι αναφορά σε έργα χωρίς κοστολόγηση, αλλά συγκεκριμένες δυνατότητες χρηματοδότησης μέσα από τον κρατικό προϋπολογισμό.

Οι κάτοικοι και οι γεωργοί αυτών των κοινοτήτων συνεχίζουν, παρά τις δυσκολίες, να εργάζονται και να κρατούν την περιοχή ζωντανή. Το κράτος έχει υποχρέωση να βρίσκεται έμπρακτα δίπλα τους.