Το έδαφος είναι ένα δυναμικό και ζωντανό σύστημα που φιλοξενεί περίπου το 59% της ζωής στη Γη, καθιστώντας το ένα βιότοπο με μεγάλη βιοποικιλότητα στον πλανήτη, που φιλοξενεί από μικροοργανισμούς έως μεγάλα θηλαστικά.
Αυτοί οι οργανισμοί παίζουν βασικό ρόλο στα οικοσυστήματα και είναι κρίσιμοι για τους κύκλους των θρεπτικών συστατικών που διατηρούν την παραγωγή τροφίμων, καθώς και για τη ρύθμιση του κλίματος και του νερού, γεγονός που συμβάλλει στη μείωση των καιρικών κινδύνων.
Νέα μελέτη του IUCN, της Διεθνούς Ένωσης για τη Διατήρηση της Φύσης αναφέρει ότι παρά τη σημασία του, η βιοποικιλότητα του εδάφους παραμένει υποτιμημένη. Εκτιμάται ότι περισσότερο από το 60% των εδαφών της Ευρωπαϊκής Ένωσης δεν βρίσκονται σε υγιή κατάσταση, λόγω της εντατικοποίησης των χρήσεων γης, της ρύπανσης, της διάβρωσης και της συμπύκνωσης, μεταξύ άλλων απειλών.
Τα τελευταία τέσσερα χρόνια, το έργο SOILGUARD, που χρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, έχει διερευνήσει τα οφέλη της βιοποικιλότητας στο έδαφος. Μια διεθνής ομάδα 25 οργανισμών έχει αναλύσει αυτούς τους οργανισμούς σε γεωργικά και δασικά οικοσυστήματα, από περισσότερα από 200 σημεία δειγματοληψίας σε 11 χώρες και σε 4 ηπείρους.
Έχουν διεξαχθεί κλιματικές προσομοιώσεις στο πεδίο για να συγκριθούν διαφορετικές πρακτικές διαχείρισης και να αξιολογηθεί ο τρόπος με τον οποίο επηρεάζουν τους οργανισμούς του εδάφους και τη δραστηριότητά τους.
Τα αποτελέσματα δείχνουν ότι η βιοποικιλότητα του εδάφους δεν είναι η ίδια παντού και ποικίλλει σημαντικά ανάλογα με το κλίμα, τον τύπο εδάφους και τα φυσικά χαρακτηριστικά. Επιπλέον, η μελέτη παρέχει ένα ελπιδοφόρο μήνυμα ότι δηλαδή είναι δυνατό να βελτιωθεί η βιοποικιλότητα και η υγεία του εδάφους υιοθετώντας κατάλληλες πρακτικές διαχείρισης, τόσο στη συμβατική όσο και στην οικολογική γεωργία.
Χαμηλότερη βιοποικιλότητα έχει παρατηρηθεί σε γεωργικά εδάφη σε άνυδρες και θερμότερες περιοχές, αν και οι οργανισμοί του εδάφους φαίνεται να έχουν την ικανότητα να μετριάζουν τις αρνητικές επιπτώσεις των μέτριων βραχυπρόθεσμων ξηρασιών.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση αρχίζει να δίνει μεγαλύτερη προσοχή στην υγεία του εδάφους. Η Οδηγία για την Παρακολούθηση και την Ανθεκτικότητα του Εδάφους, που εγκρίθηκε τον Οκτώβριο του 2025, στοχεύει στη θέσπιση ενός νομικού πλαισίου για την προστασία του εδάφους και την παρακολούθηση της κατάστασής του.
Αυτός ο κανονισμός απαιτεί από τα κράτη μέλη να αξιολογούν τακτικά την υγεία του εδάφους, να τηρούν αρχεία των μολυσμένων περιοχών και να εφαρμόζουν μέτρα βελτίωσης.
Το έργο SOILGUARD προσφέρει αρκετές συστάσεις για να διασφαλίσει τη συνεπή παρακολούθηση και να διευκολύνει τη διατήρηση με βάση επιστημονικά δεδομένα.
