Σοβαρές αδυναμίες στην εφαρμογή των μέτρων ασφάλειας και υγείας στα δημόσια σχολεία καταγράφει Ειδική Έκθεση της Ελεγκτικής Υπηρεσίας που δημοσιοποιήθηκε την Πέμπτη.
Ο Γενικός Ελεγκτής Ανδρέα Παπακωνσταντίνου επισημαίνει ότι υπάρχει «ουσιαστικό χάσμα μεταξύ της προβλεπόμενης συμμόρφωσης και της πραγματικής λειτουργίας των μηχανισμών πρόληψης και διαχείρισης κινδύνων».
Όπως αναφέρει στον πρόλογό του, σημαντικός αριθμός σχολικών μονάδων λειτουργεί χωρίς Πιστοποιητικό Πυροπροστασίας ή χωρίς επικαιροποιημένη Έκθεση Υφιστάμενης Κατάστασης Ηλεκτρολογικής Εγκατάστασης, γεγονός που αυξάνει τον κίνδυνο σοβαρών περιστατικών με πιθανές επιπτώσεις στην ασφάλεια μαθητών και προσωπικού.
Μαθητές «δεύτερης κατηγορίας» σε σχέση με τα ιδιωτικά
————————————
Παράλληλα, σημειώνει ότι η διαφορετική θεσμική προσέγγιση μεταξύ δημόσιων και ιδιωτικών σχολείων δημιουργεί την εντύπωση ότι οι μαθητές των δημόσιων σχολείων αντιμετωπίζονται ως «μαθητές δεύτερης κατηγορίας».
Τίθεται το ερώτημα «εφόσον το νομοθετικό πλαίσιο για τα ιδιωτικά σχολεία είναι ιδιαίτερα αυστηρό — προβλέποντας ακόμη και την αναστολή της λειτουργίας τους — με σκοπό την πρόληψη σοβαρών ατυχημάτων, γιατί τότε η αντίστοιχη αυστηρότητα και, κατ’ επέκταση, το ίδιο επίπεδο ασφάλειας, δεν επιβάλλεται για το περιβάλλον στο οποίο φοιτούν οι μαθητές των δημόσιων σχολείων»;
Η Έκθεση διαπιστώνει ότι, παρά το ολοκληρωμένο νομοθετικό πλαίσιο, το Υπουργείο Παιδείας δεν διαθέτει δομημένο σύστημα εποπτείας που να διασφαλίζει την ποιότητα και την πληρότητα των Γραπτών Εκτιμήσεων Κινδύνου (ΓΕΚ) και των Σχεδίων Πολιτικής Άμυνας, ούτε παρακολουθεί την υλοποίηση των προτεινόμενων μέτρων. Επιπλέον, δεν τηρεί συγκεντρωτικό μητρώο συμμόρφωσης ούτε μπορεί να διαπιστώσει κατά πόσο οι σχολικές μονάδες λειτουργούν σύμφωνα με τις ελάχιστες απαιτήσεις πρόληψης κινδύνων.
Σε δειγματοληπτικό έλεγχο 20 σχολικών μονάδων, μόλις επτά είχαν υποβάλει τόσο Γραπτή Εκτίμηση Κινδύνου όσο και Σχέδιο Πολιτικής Άμυνας, ενώ οι υπόλοιπες είτε δεν υπέβαλαν τα απαιτούμενα έγγραφα είτε υπέβαλαν έγγραφα που δεν ανταποκρίνονταν στις οδηγίες του ΥΠΑΝ. Η Ελεγκτική Υπηρεσία καταλήγει ότι τα έγγραφα αυτά λειτουργούν σε μεγάλο βαθμό ως τυπική υποχρέωση και όχι ως δυναμικά εργαλεία διαχείρισης κινδύνων.
Ανησυχητικά ευρήματα για πυροπροστασία και ηλεκτρολογική ασφάλεια
—————————————————
Ιδιαίτερα ανησυχητικά χαρακτηρίζονται τα ευρήματα για την πυροπροστασία και την ηλεκτρολογική ασφάλεια. Σύμφωνα με την Έκθεση, το ΥΠΑΝ δεν διαθέτει συγκεντρωμένη, επικαιροποιημένη και αξιόπιστη πληροφόρηση για το ποιες από τις 737 δημόσιες σχολικές μονάδες διαθέτουν σε ισχύ Πιστοποιητικό Πυροπροστασίας ή Έκθεση Υφιστάμενης Κατάστασης Ηλεκτρολογικής Εγκατάστασης (ΥΚΗΕ), καθώς δεν τηρεί κεντρικό μητρώο ούτε υπάρχει μηχανισμός τακτικής ενημέρωσης από τις Σχολικές Εφορείες. Η απουσία αυτής της πληροφόρησης, σύμφωνα με την Ελεγκτική Υπηρεσία, καθιστά αδύνατη την έγκαιρη αναγνώριση σχολείων αυξημένου κινδύνου, την ιεράρχηση των αναγκών και τον προγραμματισμό στοχευμένων παρεμβάσεων.
Από δειγματοληπτικό έλεγχο σε 25 σχολεία προέκυψε ότι μόνο 11 διέθεταν Έκθεση ΥΚΗΕ σε ισχύ, ενώ κανένα δεν είχε Πιστοποιητικό Πυροπροστασίας σε ισχύ. Η Ελεγκτική Υπηρεσία επισημαίνει ότι σχολεία λειτουργούν χωρίς τεκμηριωμένη επιβεβαίωση ότι οι ηλεκτρολογικές τους εγκαταστάσεις είναι ασφαλείς, ενώ σε περίπτωση έκτακτου περιστατικού αυξάνεται ο κίνδυνος ανεξέλεγκτης εξέλιξης συμβάντος με σοβαρό αντίκτυπο σε ανθρώπινες ζωές.
Η μη έκδοση Πιστοποιητικών Πυροπροστασίας αποδίδεται σε επαναλαμβανόμενες σοβαρές ελλείψεις που παραμένουν άλυτες ακόμη και μετά από διαδοχικούς ελέγχους της Πυροσβεστικής Υπηρεσίας. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται ανεπαρκής αριθμός πυροσβεστήρων, απουσία χειρολαβών και συρτών πανικού στις εξόδους κινδύνου, κλειδαριές που παρεμποδίζουν την ασφαλή εκκένωση των κτιρίων, ανεπαρκής σήμανση εξόδων κινδύνου, ελλείψεις στον φωτισμό ασφαλείας, καθώς και προβλήματα στις εγκαταστάσεις λεβητοστασίων.
Μεγαλύτερος ο κίνδυνος σε Τεχνικές Σχολές
——————————————
Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στις Τεχνικές και Επαγγελματικές Σχολές Εκπαίδευσης και Κατάρτισης (ΤΕΣΕΚ), όπου λόγω της φύσης της εκπαίδευσης ο εγγενής κίνδυνος πυρκαγιάς ή ηλεκτρολογικών αστοχιών είναι αυξημένος. Ωστόσο, κατά τον χρόνο του ελέγχου, καμία ΤΕΣΕΚ δεν διέθετε σε ισχύ Πιστοποιητικό Πυροπροστασίας και μόνο μία είχε σε ισχύ Έκθεση ΥΚΗΕ, γεγονός που, σύμφωνα με την Ελεγκτική Υπηρεσία, αναδεικνύει σημαντικά κενά στον συντονισμό, την παρακολούθηση και την ολοκλήρωση των απαιτούμενων ενεργειών.
Η Έκθεση παραθέτει και χαρακτηριστικό παράδειγμα από τις σχολικές μονάδες του Ύψωνα, όπου η οικεία Σχολική Εφορεία ενημέρωσε ότι η Πυροσβεστική Υπηρεσία πραγματοποίησε επιθεωρήσεις μεταξύ Ιανουαρίου και Απριλίου 2025, χωρίς όμως να εισηγηθεί την έκδοση Πιστοποιητικού Πυροπροστασίας για κανένα από τα σχολεία, λόγω των διαπιστωμένων ελλείψεων.
Διαφορετικές προσεγγίσεις ΥΠΑΝ και ΠΟΕΔ
——————————————
Σε ό,τι αφορά τη Γραπτή Εκτίμηση Κινδύνου, η Έκθεση καταγράφει επίσης διαφορετικές προσεγγίσεις μεταξύ ΥΠΑΝ και ΠΟΕΔ. Η ΠΟΕΔ υποστηρίζει ότι οι διευθυντικές ομάδες δεν διαθέτουν τον απαιτούμενο διοικητικό χρόνο και την εξειδικευμένη γνώση για την εκπόνηση των εκτιμήσεων κινδύνου, ενώ το ΥΠΑΝ θεωρεί ότι οι διευθυντές, ως εργοδότες στο πλαίσιο της σχετικής νομοθεσίας, διαθέτουν την απαραίτητη γνώση του σχολικού περιβάλλοντος και οφείλουν να αναλαμβάνουν την ευθύνη αυτή. Η Ελεγκτική Υπηρεσία θεωρεί ότι οι διαφορετικές αυτές προσεγγίσεις επηρεάζουν την ομοιόμορφη εφαρμογή του θεσμικού πλαισίου και εισηγείται ενίσχυση του συντονισμού μεταξύ των εμπλεκόμενων φορέων.
Οι συστάσεις της Ελεγκτικής Υπηρεσίας
————————————
Μεταξύ των βασικών συστάσεων της Ελεγκτικής Υπηρεσίας είναι η θεσμοθέτηση ουσιαστικής αξιολόγησης των Γραπτών Εκτιμήσεων Κινδύνου, η δημιουργία συγκεντρωτικού μητρώου συμμόρφωσης για τις σχολικές μονάδες, η ενίσχυση της παρακολούθησης της εφαρμογής των μέτρων πρόληψης, η δημιουργία κεντρικού μητρώου για τα πιστοποιητικά πυροπροστασίας και τις εκθέσεις ηλεκτρολογικής ασφάλειας, καθώς και η ενίσχυση της εποπτικής αρμοδιότητας του ΥΠΑΝ έναντι των Σχολικών Εφορειών.
Παράλληλα, εισηγείται την επικαιροποίηση των σχετικών εγκυκλίων και την επανεξέταση του θεσμικού πλαισίου για τα δημόσια σχολεία, ώστε να θεσπιστούν δεσμευτικές διαδικασίες επανελέγχου και παρακολούθησης αντίστοιχες με εκείνες που ισχύουν για τα ιδιωτικά σχολεία.
Η θέση του ΥΠΑΝ
————————
Από την πλευρά του, το ΥΠΑΝ αναφέρει στην Έκθεση ότι έχει αναπτύξει μηχανισμούς καθοδήγησης και υποστήριξης των σχολικών μονάδων, μεταξύ άλλων μέσω επαναλαμβανόμενων εγκυκλίων, της προώθησης του ηλεκτρονικού εργαλείου OiRA για την εκπόνηση Γραπτών Εκτιμήσεων Κινδύνου και της διοργάνωσης επιμορφωτικών προγραμμάτων για διευθυντικά στελέχη των σχολείων.
Σε ό,τι αφορά τις επιφυλάξεις της ΠΟΕΔ, το Υπουργείο υποστηρίζει ότι οι διευθυντές των σχολικών μονάδων, ως υπεύθυνοι για τους σχολικούς χώρους και τις καθημερινές δραστηριότητες, διαθέτουν ουσιαστική γνώση του σχολικού περιβάλλοντος και ότι η ανάληψη της ευθύνης για την εκπόνηση των Γραπτών Εκτιμήσεων Κινδύνου συμβάλλει στην έγκαιρη αναγνώριση κινδύνων και στη λήψη άμεσων μέτρων πρόληψης.
Παράλληλα, σημειώνεται ότι κατά τον χρόνο του ελέγχου το ΥΠΑΝ βρισκόταν σε διαδικασία προγραμματισμού συνάντησης με την ΠΟΕΔ, με στόχο την ανταλλαγή απόψεων και την επίλυση των ζητημάτων που είχαν ανακύψει ως προς την εφαρμογή της σχετικής διαδικασίας.
Υλοποιείται πρόγραμμα αναβάθμισης σχολικών υποδομών εδώ και τρία χρόνια, λέει το ΥΠΑΝ
Κατά τα τελευταία τρία χρόνια υλοποιείται ένα από τα μεγαλύτερα προγράμματα αναβάθμισης σχολικών υποδομών των τελευταίων ετών, αναφέρει σε ανακοίνωσή του το Υπουργείο Παιδείας, Αθλητισμού και Νεολαίας (ΥΠΑΝ), σημειώνοντας ότι έχει λάβει γνώση της Ειδικής Έκθεσης της Ελεγκτικής Υπηρεσίας για θέματα ασφάλειας και υγείας στις σχολικές μονάδες. Διαβεβαιώνει παράλληλα ότι «η ασφάλεια και υγεία των μαθητών/τριών, των εκπαιδευτικών και του προσωπικού αποτελεί σταθερή και αδιαπραγμάτευτη προτεραιότητα του Υπουργείου».
Στην ανακοίνωση αναφέρεται ότι «η Έκθεση της Ελεγκτικής Υπηρεσίας αποτελεί σημαντικό εργαλείο βελτίωσης για το ΥΠΑΝ» και ότι οι επισημάνσεις της θα αξιοποιηθούν στο πλαίσιο του σχεδιασμού που ήδη υλοποιείται. Το Υπουργείο διευκρινίζει ότι τα ζητήματα που καταγράφονται στην Έκθεση είναι διαχρονικά και απασχολούν Υπουργείο, Σχολικές Εφορείες και σχολικές μονάδες.
Αναφορικά με προγραμματισμό και τις παρεμβάσεις που υλοποιούνται, το Υπουργείο σημειώνει ότι περιλαμβάνουν νέες σχολικές μονάδες, επεκτάσεις, ανακαινίσεις, εργασίες συντήρησης, αναβάθμιση ηλεκτρολογικών εγκαταστάσεων και το πρώτο οργανωμένο πρόγραμμα εγκατάστασης κλιματιστικών στα σχολεία. Στόχος, όπως αναφέρεται, είναι η «δημιουργία ενός σύγχρονου, ασφαλούς και λειτουργικού σχολικού περιβάλλοντος. Παράλληλα, έχει ολοκληρωθεί σε ποσοστό περίπου 90% η αντισεισμική αναβάθμιση των σχολικών κτηρίων παγκύπρια».
Στο πλαίσιο του σχεδιασμού αυτού, το Υπουργείο αναφέρει ότι έχει ήδη προχωρήσει ή προχωρεί σε μία σειρά από ενέργειες. Αφενός, προωθεί τη δημιουργία συγκεντρωτικής ηλεκτρονικής πλατφόρμας με επικαιροποιημένα στοιχεία για όλα τα δημόσια σχολικά κτήρια, τις υποδομές, τον τεχνικό εξοπλισμό και τα πιστοποιητικά πυροπροστασίας και ηλεκτρολογικής ασφάλειας.
Επίσης, αναφέρει ότι εντάσσει σταδιακά στην πλατφόρμα Ηλεκτρονικής Διοίκησης Εκπαίδευσης και Αγωγής τις Γραπτές Εκτιμήσεις Κινδύνου και τα Σχέδια Πολιτικής Άμυνας, ώστε να υπάρχει κεντρική και συστηματική παρακολούθηση της συμμόρφωσης των σχολικών μονάδων.
Παράλληλα, έχει σχεδιάσει διαδικασία δειγματοληπτικού ελέγχου της πληρότητας των Γραπτών Εκτιμήσεων Κινδύνου, με έμφαση σε κρίσιμα σημεία και σχολικές μονάδες αυξημένου κινδύνου, η οποία θα εφαρμοστεί από τη σχολική χρονιά 2026-2027. Σε συνεργασία με το Παιδαγωγικό Ινστιτούτο, εντατικοποιεί τα επιμορφωτικά σεμινάρια προς τους Προέδρους των Επιτροπών Ασφάλειας των σχολικών μονάδων.
Ακόμα, έχει εξασφαλίσει κονδύλια και προωθεί διορθωτικές εργασίες σε σχολικές μονάδες, περιλαμβανομένων των ΤΕΣΕΚ, για την έκδοση Εκθέσεων Υφιστάμενης Κατάστασης Ηλεκτρικής Εγκατάστασης και Πιστοποιητικών Πυροπροστασίας. Έχει επικαιροποιήσει, με εγκύκλιο της 4ης Ιουνίου 2026, την καθοδήγηση προς τις Σχολικές Εφορείες για τις απαιτούμενες διαδικασίες έκδοσης Πιστοποιητικών Πυροπροστασίας.
Την ίδια στιγμή, καθιερώνει κεντρικό μηχανισμό παρακολούθησης και επικαιροποιημένο μητρώο πιστοποιήσεων, με σαφή χρονοδιαγράμματα συμμόρφωσης και προτεραιότητα στις σχολικές μονάδες αυξημένου κινδύνου, ενώ προωθεί και την ολοκλήρωση της έκδοσης Εκθέσεων Ηλεκτρικής Εγκατάστασης και Πιστοποιητικών Πυροπροστασίας για το σύνολο των ΤΕΣΕΚ, στη βάση της διαδικασίας που έχει ήδη δρομολογηθεί στην επαρχία Αμμοχώστου.
Το Υπουργείο επισημαίνει στην ανακοίνωση του, ότι η συντήρηση και η πιστοποίηση των σχολικών κτηρίων αποτελούν, βάσει του θεσμικού πλαισίου, ευθύνη των Σχολικών Εφορειών. Προσθέτει, όμως, ότι αναγνωρίζοντας τη σημασία του κεντρικού συντονισμού, ενισχύει τον εποπτικό του ρόλο, με τυποποιημένες διαδικασίες παρακολούθησης, συγκεκριμένα χρονοδιαγράμματα και σαφή λογοδοσία.
