Πενήντα δύο χρόνια έχουν συμπληρωθεί από την τουρκική εισβολή και την κατοχή της Μόρφου. Πενήντα δύο χρόνια προσφυγιάς, αναμονής και αγώνα για επιστροφή. Κι όμως, υπάρχει ένα ζήτημα που παραμένει ανοιχτό και το οποίο θεωρώ ότι η Κυπριακή Πολιτεία οφείλει επιτέλους να εξετάσει σοβαρά: την ανακήρυξη της Μόρφου σε ξεχωριστή επαρχία της Κυπριακής Δημοκρατίας.

Του Κρις Σωφρονίου

Δεν πρόκειται για τη δημιουργία μιας νέας ταυτότητας. Πρόκειται για την αναγνώριση μιας ιστορικής πραγματικότητας που προϋπήρχε της εισβολής. Η Μόρφου δεν ήταν απλώς μια πολη με τεράστια αναπτύξη, ηταν ένα σημαντικό οικονομικό, αγροτικό, εμπορικό, διοικητικό και εκπαιδευτικό κέντρο, με τη δική του ιστορία, τη δική του φυσιογνωμία και μια ολόκληρη περιοχή χωριών άμεσα συνδεδεμένων μαζί με την πολη. Πριν από το 1974 η περιοχή βρισκόταν σε περίοδο μεγάλης ανάπτυξης. Η εύφορη πεδιάδα της Μόρφου, η γεωργική παραγωγή, το εμπόριο και η οικονομική δραστηριότητα δημιουργούσαν τις προϋποθέσεις για ακόμη μεγαλύτερη πρόοδο. Η ευρύτερη περιοχή της Μόρφου αριθμούσε περίπου 35.000 κατοίκους, ενώ η τότε Αστυνομική Διεύθυνση Μόρφου και η Μητρόπολιτικη περιφέρεια είχε στην περιοχή ευθύνης της την πόλη και 67 χωριά. Ο αριθμός αυτός αφορά το σύνολο της περιοχής ευθύνης και όχι αποκλειστικά τα χωριά που σήμερα βρίσκονται υπό κατοχή.

Μια πόλη με θεσμούς και διοικητική υπόσταση

Η σημασία της Μόρφου δεν αποτυπωνόταν μόνο στον πληθυσμό ή στην οικονομική της ανάπτυξη. Η πόλη διέθετε Αστυνομική Διεύθυνση, δικαστική και διοικητική παρουσία, σχολεία και γυμνάσια, ενώ αποτελούσε κέντρο εξυπηρέτησης των κατοίκων ολόκληρης της περιοχής. Η ιστορική και εκκλησιαστική ταυτότητα της Μόρφου εκφράζεται και μέσα από την Ιερά Μητρόπολη Μόρφου. Με άλλα λόγια, διέθετε θεσμούς και υπηρεσίες αντίστοιχες με εκείνες που χαρακτηρίζουν σημαντικά περιφερειακά κέντρα της Κύπρου. Γι’ αυτό και η προοπτική διοικητικής αναβάθμισης της περιοχής δεν είναι μια ιδέα που γεννήθηκε σήμερα. Το 1973, σε συνεδρία με το τότε Δημοτικό Συμβούλιο Μόρφου, ο Πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας Αρχιεπίσκοπος Μακάριος Γ΄ είχε, σύμφωνα με τη σχετική ιστορική μαρτυρία, δεσμευθεί για την ανακήρυξη της περιοχής Μόρφου σε επαρχία. Έναν χρόνο αργότερα ήρθαν το πραξικόπημα, η τουρκική εισβολή και η κατοχή. Η φυσιολογική πορεία ανάπτυξης της Μόρφου ανακόπηκε βίαια και μαζί της έμεινε ανεκπλήρωτη και αυτή η προοπτική. Πενήντα δύο χρόνια μετά, όμως, γιατί αυτή η ιστορική εκκρεμότητα να θεωρείται λήξασα;

Ελεύθερη και κατεχόμενη Μόρφου

Σήμερα ένα μέρος της ιστορικής περιοχής Μόρφου βρίσκεται υπό τουρκική κατοχή, ενώ κοινότητες που ιστορικά συνδέονται με την περιοχή παραμένουν ελεύθερες. Ακριβώς εδώ βρίσκεται ένα από τα σημαντικότερα ζητήματα. Τα τελευταία χρόνια μας “σερβίρουν”χρήση τον όρο «Δυτική Λευκωσία» για περιοχές οι οποίες ιστορικά συνδέονται με τη Μόρφου. Η χρήση του όρου αυτού δημιουργεί σε πολλούς Μορφίτες και της ελευθερης περιοχής έντονο προβληματισμό. Δεν αμφισβητώ ότι για συγκεκριμένους διοικητικούς ή αναπτυξιακούς σκοπούς μπορούν να δημιουργούνται νέοι γεωγραφικοί προσδιορισμοί. Εκείνο όμως που δεν πρέπει να επιτρέψουμε είναι να οδηγούν αυτοί οι όροι, άμεσα ή έμμεσα, στην υποχώρηση της ιστορικής ονομασίας και ταυτότητας της περιοχής Μόρφου. Η Μόρφου και τα χωριά της δεν υπήρξαν ποτέ «Δυτική Λευκωσία» στη συνείδηση των ανθρώπων τους. Ήταν η περιοχή Μόρφου. Και αυτό πρέπει να παραμείνει ζωντανό όχι μόνο στις αναμνήσεις των προσφύγων, αλλά και στη διοικητική και δημόσια γλώσσα της Κυπριακής Δημοκρατίας.

Το παράδειγμα της ελεύθερης επαρχίας Αμμοχώστου

Υπάρχει ένα πολύ χαρακτηριστικό παράδειγμα. Η πόλη της Αμμοχώστου και μεγάλο μέρος της επαρχίας της παραμένουν υπό κατοχή. Αυτό όμως δεν οδήγησε την Κυπριακή Δημοκρατία στην εγκατάλειψη της ιστορικής ονομασίας. Αντίθετα, η Πολιτεία χρησιμοποιεί επίσημα τον όρο «ελεύθερη επαρχία Αμμοχώστου» για το τμήμα της επαρχίας που βρίσκεται υπό τον έλεγχο της Κυπριακής Δημοκρατίας. Γιατί, λοιπόν, να μην υπάρχει αντίστοιχη αντιμετώπιση για τη Μόρφου; Γιατί οι ελεύθερες κοινότητες της ιστορικής περιοχής να χάνουν σταδιακά τη σύνδεσή τους με το όνομα Μόρφου και να εντάσσονται κάτω από μια διαφορετική γεωγραφική ονομασία; Βεβαίως υπάρχει μία ουσιαστική διοικητική διαφορά: η Αμμόχωστος αποτελεί ήδη μία από τις έξι επαρχίες της Κυπριακής Δημοκρατίας, ενώ η Μόρφου όχι. Ακριβώς γι’ αυτό πρέπει σήμερα να εξεταστεί η ανακήρυξη της Μόρφου ως έβδομης επαρχίας της Κύπρου. Τότε θα μπορούσαμε θεσμικά να μιλούμε για την ελεύθερη και την κατεχόμενη περιοχή της επαρχίας Μόρφου, διατηρώντας ενιαία την ιστορική ταυτότητα του τόπου.

Η ευθύνη ανήκει πρωτίστως στην Πολιτεία

Η κύρια ευθύνη για την επανεξέταση αυτού του ζητήματος ανήκει στην Κυπριακή Πολιτεία και στις εκάστοτε κυβερνήσεις. Η ανακήρυξη μιας νέας επαρχίας προφανώς δεν είναι μια απλή απόφαση. Απαιτεί θεσμική εξέταση, νομοθετικές ρυθμίσεις και καθορισμό των διοικητικών της ορίων και αρμοδιοτήτων. Αυτό, όμως, δεν αποτελεί λόγο για να μη συζητηθεί. Αντίθετα, 52 χρόνια μετά την εισβολή, θεωρώ ότι η Πολιτεία οφείλει τουλάχιστον να ανοίξει θεσμικά αυτή τη συζήτηση. Η ανακήρυξη της Μόρφου σε επαρχία θα έστελνε ένα ξεκάθαρο μήνυμα: ότι η Κυπριακή Δημοκρατία δεν ξεχνά τη Μόρφου, δεν εγκαταλείπει την ιστορική της ταυτότητα και εξακολουθεί να αντιμετωπίζει την περιοχή ως μια ενιαία οντότητα, ελεύθερη και κατεχόμενη. Υπάρχει όμως και ευθύνη του ίδιου του Δημοτικού Συμβουλίου Μόρφου. Θεωρώ ότι το Δημοτικό Συμβούλιο θα έπρεπε διαχρονικά να έχει διεκδικήσει πολύ πιο ενεργά την υλοποίηση αυτού του αιτήματος και να το έχει θέσει με επιμονή ενώπιον της Πολιτείας. Ο Δήμος Μόρφου έχει πρωταγωνιστήσει επί δεκαετίες στον αντικατοχικό αγώνα. Η διεκδίκηση της θεσμικής αναγνώρισης της ευρύτερης περιοχής ως επαρχίας θα μπορούσε να αποτελέσει ακόμη έναν ουσιαστικό πυλώνα αυτού του αγώνα. Η μεγαλύτερη ευθύνη μας είναι απέναντι στις επόμενες γενιές Το θέμα δεν αφορά μόνο τη δική μας γενιά. Ίσως αφορά ακόμη περισσότερο τα παιδιά και τα εγγόνια μας. Εμείς γνωρίζουμε τι ήταν η Μόρφου. Γνωρίζουμε την πόλη, τα χωριά, την ιστορία, τους ανθρώπους και τη σημασία της περιοχής. Τι θα γνωρίζουν όμως τα παιδιά που γεννήθηκαν δεκαετίες μετά την εισβολή; Όσο απομακρυνόμαστε χρονικά από το 1974, τόσο μεγαλύτερη γίνεται η ευθύνη της Πολιτείας και όλων μας να διατηρούμε ζωντανή την ιστορική μνήμη. Εάν εξαφανίζονται σταδιακά οι ιστορικές ονομασίες από τη δημόσια και διοικητική γλώσσα, υπάρχει ο κίνδυνος οι επόμενες γενιές να χάσουν τη σύνδεση με τον τόπο. Η μνήμη δεν διατηρείται μόνο με εκδηλώσεις, ομιλίες και αντικατοχικές πορείες. Διατηρείται και μέσα από τους θεσμούς. Διατηρείται μέσα από τους χάρτες, τις διοικητικές ονομασίες και την επίσημη γλώσσα της Πολιτείας.

52 χρόνια μετά, η Μόρφου είναι εδώ

Με αφορμή και την πρόσφατη αντικατοχική πορεία της Μόρφου, θεωρώ ότι ήρθε η στιγμή αυτό το αίτημα να επανέλθει δυναμικά στον δημόσιο διάλογο. Δεν ζητούμε να δημιουργηθεί μια νέα Μόρφου. Ζητούμε να αναγνωριστεί η Μόρφου που υπήρχε, που υπάρχει και που αρνούμαστε να αφήσουμε να σβήσει από τη συλλογική μας μνήμη. Η ανακήρυξη της Μόρφου ως έβδομης επαρχίας δεν θα τερματίσει την κατοχή. Δεν θα λύσει το Κυπριακό και ασφαλώς δεν υποκαθιστά τον αγώνα για επιστροφή. Θα αποτελέσει όμως μια ουσιαστική πράξη θεσμικής αναγνώρισης. Μια πράξη ιστορικής συνέχειας. Και ένα μήνυμα προς τις επόμενες γενιές ότι, 52 χρόνια μετά, η Μόρφου είναι εδώ. Η Μόρφου δεν είναι «Δυτική Λευκωσία». Είναι η Μόρφου. Και ίσως έφθασε η ώρα η Κυπριακή Πολιτεία να της αποδώσει θεσμικά αυτό που η ιστορία και οι άνθρωποί της δικαιούνται να διεκδικούν: την ανακήρυξή της σε επαρχία της Κυπριακής Δημοκρατίας.

Κρις Σωφρονίου Μορφίτης – 25 χρόνια συνεχούς προσφοράς στο ιστορικό σωματείο Διγενής Ακρίτας Μόρφου