Με αφορμή τη χτεσινή επέτειο της εκτέλεσης των Ανδρέα Ζάκου, Χαρίλαου Μιχαήλ και Ιάκωβου Πατάτσου, ο Δρ. Ιστορίας Μιχάλης Σταυρή μοιράστηκε μια ιστορία που δείχνει το υπόβαθρο και τις παραστάσεις των τριών ηρώων.
Σημειώνουμε εδώ ότι ο Ανδρέας Ζάκος είναι από το χωριό Λινού της Σολέας, ο Χαρίλαος Μιχαήλ από την κατεχόμενη Γαληνή του γεωγραφικού διαμερίσματος Τηλλυρίας, ενώ ο Ιάκωβος Πατάτσος μεγάλωσε και έδρασε στην πρωτεύουσα.
Διαβάστε τι γράφει ο Μιχάλης Σταυρή:
Η θυσία των Ανδρέα Ζάκου, Χαρίλαου Μιχαήλ και Ιάκωβου Πατάτσου σχετίζεται με μια μικροϊστορία, που φανερώνει (σε σημειολογικό επίπεδο) την παλλαϊκή συστράτευση και τη συμμετοχή όλων των στρωμάτων της κυπριακής κοινωνίας στο κίνημα του 1955-1959, ανεξαρτήτως ευρύτερων προσλήψεων, ενδιαφερόντων και ανησυχιών.
Στα κελιά δίπλα στο ικρίωμα έσμιξαν τρεις κόσμοι: ο θρησκευτικός-πνευματικός (εκφρασμένος από το βυζαντινό μας παρελθόν), ο λαϊκός (κουβαλώντας την παράδοση-συνυφασμένη με τις αγωνίες και τις εκδηλώσεις της καθημερινότητας), και ο οικουμενικά νεωτερικός (της κλασσικής Ευρώπης).
Συνευρέθηκαν οι τρεις αντιλήψεις στον χώρο των Κεντρικών Φυλακών, εκφρασμένες ως τελευταία επιθυμία των μελλοθανάτων. Και αφέθηκαν έκτοτε σαν φυλαχτά και προσκυνήματα στα Φυλακισμένα Μνήματα, υπαγόμενες στο αγαθό που κυριάρχησε ως πρώτιστη αξία και χαρακτήρισε τον ελληνικό Τρόπο: την Ελευθερία.
Η μικροϊστορία αυτή διασώζεται στη διήγηση του αδελφού του Ανδρέα, Γιώργου Ζάκου, όπως δημοσιεύεται στη μελέτη «Πεθαίνοντας για την Ελευθερία» των εκδόσεων Χρ. Ανδρέου:
«Ο Ανδρέας ζήτησε ως τελευταία επιθυμία να ακούσει Μπαχ και Μπετόβεν και μάλιστα την Ηρωική Συμφωνία. Ο Χαριλλής ήθελε να ακούσει δημοτική μουσική -κυπριακή και ελλαδική- και λαϊκά τραγούδια, ενώ ο Ιάκωβος ήθελε να ψέλνουν θρησκευτικούς ύμνους. Έτσι διαφώνησαν για το τι θα άκουαν. Ο Χαριλλής είπε στον Ανδρέα: “Γιατί, ρε Ανδρέα, υποτιμάς το ελληνικό τραγούδι; Εν θα κρεμαστείς μόνος σου, μαζί εννά κρεμαστούμεν, άσε ν’ ακούσουμε κανένα λαϊκό να το φχαριστηθούμεν κι εμείς”. Τελικά, απ’ ό,τι μάθαμε, ικανοποιήθηκαν και των τριών οι επιθυμίες. Άκουσαν Μπετόβεν και μερικά δημοτικά τραγούδια και παράλληλα έψαλλαν όλοι μαζί θρησκευτικούς ύμνους».
