Σοβαρή ανησυχία εκφράζει ο Γενικός Ελεγκτής Ανδρέας Παπακωνσταντίνου στην έκθεσή του για την εγκατάσταση κλιματιστικών στα δημόσια σχολεία, η οποία δημοσιεύτηκε την Τρίτη, κάνοντας αναφορά σε σοβαρούς κίνδυνους για τη Δημόσια Υγεία και σε παράκαμψη των προβλεπόμενων σταδίων υλοποίησης, εις γνώση του Υπουργείου Παιδείας.

Σε τέσσερα από τα πέντε σχολεία που επισκέφθηκε η Ελεγκτική Υπηρεσία στις 24 Σεπτεμβρίου 2026, τα οποία περιλαμβάνονταν μεταξύ των σχολείων όπου το ΥΠΑΝ δηλώνει ότι οι εργασίες εγκατάστασης έχουν ολοκληρωθεί, εκκρεμούν βασικές εργασίες, αναφέρει.

«Εντοπίσαμε κλιματιστικά εγκατεστημένα σχεδόν δύο χρόνια αλλά μη συνδεδεμένα, άλλα που λειτουργούσαν εκ περιτροπής για αποφυγή υπερφόρτωσης, πρόχειρες ηλεκτρολογικές συνδέσεις και ηλεκτρικό πίνακα με αφαιρεμένη διάταξη ασφαλείας», αναφέρει ο κ. Παπακωνσταντίνου.  «Μας αναφέρθηκε, επίσης, περίπτωση όπου διακόπτης προστασίας έπεσε και επαναφέρθηκε επτά φορές την ίδια ημέρα», προσθέτει.

Η εικόνα αυτή, σημειώνει, «αναμφιβόλως προκύπτει λόγω της παράκαμψης των προβλεπόμενων σταδίων υλοποίησης, εις γνώση μάλιστα του ΥΠΑΝ», προσθέτοντας ότι, κλιματιστικά τέθηκαν σε λειτουργία χωρίς να έχει προηγηθεί ο έλεγχος και η πιστοποίηση της ηλεκτρικής εγκατάστασης καθώς και η τελική επιθεώρηση και έγκριση.

«Η πρακτική αυτή εγκυμονεί κινδύνους πρόκλησης σοβαρών ατυχημάτων, θέτοντας σε κίνδυνο την υγεία και ασφάλεια παιδιών και εκπαιδευτικών. Η λειτουργία τέτοιων κλιματιστικών, κατά την άποψη μας, πρέπει να τερματιστεί άμεσα μέχρι την ολοκλήρωση της προβλεπόμενης διαδικασίας», αναφέρει.

Σχετικά με την υλοποίηση του έργου (2023-2026), ο κ. Παπακωνσταντίνου αναφέρει ακόμη ότι, «το ΥΠΑΝ ήταν απών στη μεγαλύτερη διάρκεια του Έργου, αφού επέλεξε να αναθέσει στις Σχολικές Εφορείες να διαχειριστούν μόνες ένα έργο για το οποίο δεν διέθεταν την απαιτούμενη τεχνογνωσία», και ότι το Υπουργείο ορίστηκε ως κεντρικός συντονιστής μόλις στην τρίτη φάση. «Ο κατακερματισμός, η ανεπαρκής έρευνα αγοράς και τα περιοριστικά κριτήρια συμμετοχής περιόρισαν τον ανταγωνισμό, με συνέπειες στο χρόνο υλοποίησης και πιθανώς στις τιμές», αναφέρει.

Επισημαίνει δε, την ανάγκη για διαφάνεια. Σύμφωνα με τον κ. Παπακωνσταντίνου, το ΥΠΑΝ, με την πληροφόρηση που παρείχε στην Ελεγκτική Υπηρεσία κατά την περίοδο του ελέγχου «δεν έδινε σαφή εικόνα για το αντικείμενο του Έργου (αριθμό σχολείων) και το χρονοδιάγραμμα υλοποίησης», και ότι, αναλυτική κατάσταση με όλα τα σχολεία δόθηκε στην Υπηρεσία μόνο μετά την ολοκλήρωση του ελέγχου «και όπως αποδείχθηκε, με σοβαρά λάθη». Συναφές είναι και το γεγονός ότι η συγκεκριμένη κατάσταση δεν έχει δημοσιοποιηθεί από το ΥΠΑΝ, ώστε μαθητές, γονείς και εκπαιδευτικοί να γνωρίζουν τι πραγματικά ισχύει για κάθε σχολείο, σημειώνει, αναφέροντας ότι η δημοσιοποίησή της θα επέτρεπε παράλληλα να εντοπίζονται εύκολα τυχόν ανακρίβειες στην πληροφόρηση για την πρόοδο του Έργου.

Σημειώνοντας ότι ένα δύσκολο έργο «αναπόφευκτα θα συναντήσει προβλήματα», αναφέρει ότι αυτό που απαιτείται είναι σωστός σχεδιασμός, ουσιαστικός συντονισμός και διαφάνεια, τονίζοντας ότι το  ΥΠΑΝ «θα πρέπει άμεσα να λάβει διορθωτικά μέτρα».

Όπως αναφέρεται την έκθεση, το Έργο αφορούσε αρχικά την εφαρμογή κλιματιστικών σε 209 σχολεία και η υλοποίηση θα γινόταν σε τρεις φάσεις.

Το Έργο, σημειώνεται, ανατέθηκε από το ΥΠΑΝ στις μητροπολιτικές σχολικές εφορείες, οι οποίες ανέλαβαν την υλοποίηση, αλλά ότι δεν φαίνεται ότι θα ολοκληρωθεί εντός των αρχικών χρονοδιαγραμμάτων, εντός του 2026, αφού αντιμετώπισε διάφορες δυσκολίες. Σημειώνεται ότι πρόσφατα ανακοινώθηκε ότι το έργο θα ολοκληρωθεί τέλη του 2028 με την εγκατάσταση κλιματιστικών σε όλα τα σχολεία.

Όπως αναφέρεται στην έκθεση, μέχρι τον Ιούλιο 2026 (σημείο που ολοκληρώθηκε ο έλεγχος της ΕΥ) οι εργασίες είχαν ολοκληρωθεί σε 81 από τις 219 περιπτώσεις –  παρόλο που το έργο αφορά 209 σχολεία, προκύπτουν 219 περιπτώσεις αφού οι εργασίες σε 10 από αυτά τα σχολεία θα υλοποιηθούν σε δύο φάσεις – δημόσιων σχολείων που έχουν ενταχθεί στο υπό αναφορά Έργο (ποσοστό 37%), σε 79 εκκρεμούσαν οι ηλεκτρολογικές εργασίες, σε 52 ήταν σε εξέλιξη η εγκατάσταση των κλιματιστικών, έξι ήταν σε αναμονή ελέγχου από την ΑΗΚ, ενώ σε ένα σχολείο δεν είχαν αρχίσει οι εργασίες.

Στο Έργο, σημειώνεται, εγκαταστάθηκαν ή προγραμματίζεται να εγκατασταθούν συνολικά 5.165 κλιματιστικά, από τα οποία 1.278 αφορούν τη Φάση Α, 2.123 τη Φάση Β και 1.764 τη Φάση Γ, ενώ, με  βάση τα στοιχεία τα οποία δόθηκαν στην Υπηρεσία από τις Σχολικές Εφορείες, μέχρι τον Ιούλιο 2026 το τρέχον κόστος του Έργου ανερχόταν σε €9.819.430 πλέον ΦΠΑ.

«Παρόλο ότι από τα στοιχεία τα οποία έχουμε λάβει διαπιστώνεται υπέρβαση της εκτιμώμενης δαπάνης σε αρκετούς διαγωνισμούς, σε υψηλά μάλιστα ποσοστά σε αρκετές περιπτώσεις, δεν μπορεί η υπέρβαση αυτή να ποσοτικοποιηθεί, λόγω της διαφορετικής μορφής, περιεχόμενο και ημερομηνία αναφοράς των στοιχείων που μας έχουν δοθεί από τις Σχολικές Εφορείες», αναφέρεται.

Σημειώνεται ακόμη ότι η συγκέντρωση του συνόλου των κλιματιστικών σε δύο κατασκευαστές καταδεικνύει την ανάγκη εξέτασης των παραγόντων που οδήγησαν στο συγκεκριμένο αποτέλεσμα, χωρίς αυτό να συνιστά κατ’ ανάγκη από μόνο του περιορισμό του ανταγωνισμού.

Σημειώνεται επίσης ότι η πρόοδος υλοποίησης του Έργου παρουσιάζει σημαντικές διαφορές μεταξύ των Σχολικών Εφορειών, με το υψηλότερο ποσοστό ολοκλήρωσης να καταγράφεται στη Σχολική Εφ  Λάρνακας, όπου οι εργασίες έχουν ολοκληρωθεί σε 19 από τα 22 σχολεία (86%). Ακολουθεί η ΣχΕφ Παραλιμνίου-Δερύνειας με 12 από τα 28 σχολεία (43%), η ΣχΕφ Λεμεσού με 23 από τα 57 σχολεία (40%), η ΣχΕφ Πάφου με 9 από τα 23 σχολεία (39%) και τέλος η ΣχΕφ Λευκωσίας με 18 από τα 89 σχολεία (20%).

Αναφέρεται ότι τα ποσοστά από μόνα τους δεν αποτυπώνουν τη συνολική προσπάθεια της κάθε σχολικής εφορείας αφού με βάση τις τρεις φάσεις, επιλέχθηκε διαφορετικός αριθμός σχολείων.

Η Έκθεση κάνει αναφορά σε σοβαρούς κινδύνους από παράκαμψη της νόμιμης διαδικασίας.

«Ανεξαρτήτως της σημασίας του έργου καθώς και των τυχόν πιέσεων που ενδεχομένως να ασκούνται στο ΥΠΑΝ για την ταχεία υλοποίηση του έργου, σε καμία περίπτωση δεν δικαιολογείται, εις γνώση μάλιστα του Υπουργείου, να λειτουργούν κλιματιστικά σε σχολεία χωρίς πρώτα να υπάρχει το Πιστοποιητικό Καταλληλότητας Ηλεκτρικής Εγκατάστασης και χωρίς να έχει ολοκληρωθεί η προβλεπόμενη διαδικασία τελικού ελέγχου», αναφέρεται.

Η Έκθεση αναφέρει ότι, από επιτόπιο έλεγχο της Υπηρεσίας στις 24/9/2026 σε συγκεκριμένα σχολεία, τα οποία περιλαμβάνονται στη λίστα του Υπουργείου με την ένδειξη ότι οι εργασίες ολοκληρώθηκαν, εντόπισαν «σοβαρές παραβάσεις» της προβλεπόμενης – νόμιμης διαδικασίας.

Από τα πέντε σχολεία, στα τέσσερα εκκρεμούσαν βασικές εργασίες. Πιο συγκεκριμένα, αναφέρεται, εντοπίστηκαν κλιματιστικά να είναι τοποθετημένα για σχεδόν 2 χρόνια (λήγει η εγγύηση) αλλά να μην είναι συνδεδεμένα, κλιματιστικά λειτουργούσαν εκ περιτροπής ώστε να αποφεύγεται υπερφόρτωση, πρόχειρες ηλεκτρολογικές συνδέσεις εκτεθειμένες σε κοινή θέα, ηλεκτρικός πίνακας με αφαιρεμένη τη διάταξη ασφαλείας (μανδάλωση) της θύρας, με αποτέλεσμα να είναι δυνατή η πρόσβαση στον πίνακα χωρίς την προηγούμενη απομόνωση της ηλεκτρικής παροχής. Αναφέρθηκε δε στους λειτουργούς της  ΕΥ περίπτωση κατά την οποία διακόπτης προστασίας ηλεκτρικού πίνακα έπεσε και επαναφέρθηκε επτά φορές εντός της ίδιας ημέρας.

Σημειώνοντας ότι, τα πιο πάνω ευρήματα αφορούν τις σχολικές μονάδες που επισκέφθηκε η ΕΥ και δεν μπορούν να θεωρηθούν αντιπροσωπευτικά του συνόλου, αναφέρεται ότι ωστόσο, «η φύση και η σοβαρότητά τους καθιστούν, κατά την άποψη μας, αναγκαία την άμεση λήψη μέτρων».

Σχετικά με τα προβλήματα υλοποίησης του Έργου, αναφέρεται μεταξύ άλλων, ότι, στους διαγωνισμούς εγκαταστατών κλιματιστικών και στους διαγωνισμούς ηλεκτρολόγων παρατηρήθηκε περιορισμένος ανταγωνισμός, υπερβάσεις των εκτιμώμενων αξιών και μη ενιαία εφαρμογή των διαδικασιών ανάθεσης από τις ΣχΕφ. «Τα στοιχεία υποδεικνύουν ότι οι ιδιαίτερα υψηλές τεχνικές και επαγγελματικές απαιτήσεις που είχαν καθοριστεί από το ΥΠΑΝ ως προϋποθέσεις συμμετοχής», κυρίως στα έγγραφα του Δυναμικού Συστήματος Αγορών Ηλεκτρολόγων, συνέβαλαν στον περιορισμένο αριθμό συμμετεχόντων και προσφορών, σημειώνει η ΕΥ.

«Η προετοιμασία και η έρευνα αγοράς που προηγήθηκαν δεν διασφάλισαν επαρκή συμμετοχή οικονομικών φορέων. Τα κριτήρια που τέθηκαν ήταν ιδιαίτερα υψηλά χωρίς αυτά να είναι αναλογικά των απαιτήσεων του Έργου», προσθέτει. Σημειώνεται ότι, κατά τη διάρκεια του ελέγχου το ΥΠΑΝ και το Γενικό Λογιστήριο της Δημοκρατίας προχώρησαν σε διορθωτικές ενέργειες, περιλαμβανομένης της δημιουργίας νέου ΔΣΑ για ηλεκτρολογικές εγκαταστάσεις μέχρι 150 kVA καθώς και της επανεξέτασης ορισμένων κριτηρίων συμμετοχής, ώστε να δοθεί η δυνατότητα αυξημένης συμμετοχής.

Σημειώνεται επίσης ότι, σε επιστολή που απέστειλε το ΥΠΑΝ στην ΕΥ τον Οκτώβριο 2025, σχετικά με τον αριθμό κλιματιστικών που χρειάζονταν να εγκατασταθούν, δεν αναφέρεται ο αναλυτικός προϋπολογισμός του Έργου ανά φάση υλοποίησης ή/και ανά ΣχΕφ ή/και ανά είδος δαπάνης.

Στις συστάσεις της η Υπηρεσία σημειώνει ότι το ΥΠΑΝ θα πρέπει να καταρτίσει αναλυτικό προϋπολογισμό του Έργου ανά είδος δαπάνης ή/και ανά φάση ή/και ανά επαρχία ή/και ανά ΣχΕφ, έστω και για τα εναπομείναντα στάδια/φάσεις του, αλλά και σε περίπτωση υλοποίησης επόμενου παρόμοιου έργου για τα εναπομείναντα δημόσια σχολεία στα οποία απαιτείται εγκατάσταση κλιματιστικών.

Συστήνει επίσης όπως το ΥΠΑΝ, προχωρήσει άμεσα σε έλεγχο όλων των σχολείων στα οποία εγκαταστάθηκαν ή βρίσκεται σε εξέλιξη εγκατάσταση κλιματιστικών, με σκοπό να διαπιστωθούν οι όποιες αποκλίσεις σε θέματα ασφάλειας και να ληφθούν άμεσα μέτρα τα οποία θα διασφαλίσουν την ασφάλεια των μαθητών, καθηγητών, προσωπικού και εγκαταστάσεων των σχολείων. Επίσης, να επικαιροποιήσει και να δημοσιοποιήσει την αναλυτική κατάσταση προόδου του έργου, έτσι ώστε να αντικατοπτρίζει την πραγματική εικόνα της όλης κατάστασης.

Συστήνει επίσης όπως το ΥΠΑΝ λάβει μέτρα επίσπευσης των διαδικασιών υλοποίησης του έργου στη βάση των μέχρι σήμερα εμπειριών του και των σχετικών εισηγήσεων της παρούσας Έκθεσης, έτσι ώστε να επιτευχθεί κατά το δυνατόν η ολοκλήρωση του Έργου εντός των καθορισμένων χρονοδιαγραμμάτων.

Αδιαπραγμάτευτη η ασφάλεια στην εγκατάσταση κλιματιστικών απαντά στην ΕΥ το ΥΠΑΝ

Η ταχύτητα στην υλοποίηση της εγκατάστασης κλιματιστικών στα σχολεία είναι σημαντική, όμως η ασφάλεια είναι αδιαπραγμάτευτη και δεν πρόκειται να γίνουν εκπτώσεις σε τεχνικές απαιτήσεις ή σε ζητήματα ασφάλειας για λόγους επίσπευσης ή δημιουργίας εντυπώσεων, απαντά το ΥΠΑΝ στην έκθεση της Ελεγκτικής Υπηρεσίας. Το Υπουργείο χαιρετίζει κάθε έλεγχο και σημειώνει ότι η Έκθεση θα αξιοποιηθεί στο πλαίσιο της συνεχούς αξιολόγησης και βελτίωσης της υλοποίησης του έργου.

Το ΥΠΑΝ σημειώνει παράλληλα ότι σημαντικό μέρος της Έκθεσης αφορά μόνο τον αρχικό προγραμματισμό του έργου κατά την περίοδο 2023-2024 και ειδικότερα τον σχεδιασμό των τριών φάσεων εγκατάστασης και διευκρινίζει ότι ο σχεδιασμός αυτός μεταβλήθηκε ήδη από το 2024, όταν ο προγραμματισμός επεκτάθηκε σε όλα τα δημόσια σχολεία παγκύπρια, πλην σχολείων σε ορεινές περιοχές όπου τα δεδομένα και οι ανάγκες είναι διαφορετικά.

“Ως εκ τούτου, αναφορές και γραφικά που βασίζονται στις αρχικές τρεις φάσεις δεν αποτυπώνουν τη σημερινή έκταση και την πραγματική πορεία υλοποίησης του έργου. Αναλυτικότερα στοιχεία και οι σχετικές τοποθετήσεις του ΥΠΑΝ περιλαμβάνονται στο Παράρτημα της Έκθεσης”, σημειώνεται.

Σημειώνει για άλλη μια φορά ότι η παρούσα Κυβέρνηση έλαβε την πολιτική απόφαση να μετατρέψει τη διαχρονική εκκρεμότητα σε συγκεκριμένο έργο, με καθολικό στόχο, σχεδιασμό, χρηματοδότηση και υλοποίηση σε παγκύπρια βάση και η απόφαση αυτή παράγει ήδη συγκεκριμένα και μετρήσιμα αποτελέσματα.

“Σύμφωνα με τα τελευταία διαθέσιμα στοιχεία, έχει επιτευχθεί πλήρης λειτουργία κλιματιστικών στο 90% σχεδόν των Λυκείων και στο 75% σχεδόν των Γυμνασίων, ενώ οι εργασίες συνεχίζονται στις υπόλοιπες βαθμίδες και σε σχολικές μονάδες σε ολόκληρη την Κύπρο”, αναφέρει.

Το Υπουργείο προσθέτει ότι τα προβλήματα και οι προκλήσεις που έχουν προκύψει κατά την πορεία υλοποίησης είναι γνωστά, παρακολουθούνται συστηματικά και αντιμετωπίζονται, ενώ έχουν ήδη δοθεί σχετικές οδηγίες προς τις Σχολικές Εφορείες, οι οποίες έχουν την αρμοδιότητα εκτέλεσης του έργου.

“Η συνολική εικόνα ενός τέτοιου έργου δεν μπορεί να διαμορφώνεται αποκλειστικά μέσα από την αποτύπωση δεδομένων ενός περιορισμένου αριθμού σχολικών μονάδων, ιδιαίτερα σε μια περίοδο κατά την οποία οι εργασίες βρίσκονται σε πλήρη εξέλιξη και τα δεδομένα μεταβάλλονται συνεχώς ανάλογα με την πρόοδο και τις τεχνικές ανάγκες κάθε σχολείου”, διευκρινίζει το ΥΠΑΝ.

Το Υπουργείο για άλλη μια αφορά διευκρινίζει ότι σε αρκετές περιπτώσεις απαιτούνται ηλεκτρολογικές αναβαθμίσεις, ενίσχυση δικτύων και άλλες τεχνικές παρεμβάσεις, ιδιαίτερα σε σχολικές υποδομές που αντιμετωπίζουν προβλήματα συσσωρευμένα επί σειρά ετών.

“Οι παρεμβάσεις αυτές είναι απαραίτητες ώστε τα συστήματα να μπορούν να λειτουργούν με ασφάλεια, αξιοπιστία και σε μόνιμη βάση. Ακριβώς γι’ αυτό, το έργο υλοποιείται στη βάση συγκεκριμένων διαδικασιών δημοσίων συμβάσεων και τεχνικών προδιαγραφών των Τεχνικών Υπηρεσιών του ΥΠΑΝ, με πρόβλεψη των αναγκαίων πόρων και με απόλυτη προτεραιότητα την ασφάλεια των μαθητών, των εκπαιδευτικών και του προσωπικού των σχολείων”, σημειώνεται.

Σημειώνεται ότι για τις τεχνικές προκλήσεις που προέκυψαν κατά την πορεία υλοποίησης ορίστηκαν αρμόδιοι συντονιστές και πραγματοποιείται τακτική επικοινωνία και συναντήσεις με τις πέντε Μητροπολιτικές Σχολικές Εφορείες με στόχο την παρακολούθηση της προόδου, τον συντονισμό και την επίλυση ζητημάτων που προκύπτουν.

Σε σχέση με τα οικονομικά θέματα και τον προϋπολογισμό του έργου αναφέρεται ότι ακολουθήθηκαν οι συστάσεις του Γενικού Λογιστηρίου της Δημοκρατίας, οι απαιτούμενες πιστώσεις έχουν προβλεφθεί στον προϋπολογισμό του ΥΠΑΝ και οι πληρωμές προς τις Σχολικές Εφορείες πραγματοποιούνται ανάλογα με την πρόοδο υλοποίησης.

“Τα σχετικά στοιχεία βρίσκονται στη διάθεση του Λογιστηρίου του Υπουργείου. Σε ό,τι αφορά τον «Οδηγό Εγκατάστασης Συστημάτων Κλιματισμού σε Σχολικά Κτήρια» και το Δυναμικό Σύστημα Αγορών, τα σχετικά ζητήματα έχουν απαντηθεί αναλυτικά στις επιστολές του ΥΠΑΝ προς τον Γενικό Ελεγκτή της Δημοκρατίας ημερομηνίας 10 Ιουνίου και 23 Ιουνίου 2026. Στις προδιαγραφές περιλαμβάνονται επίσης οι αναγκαίες πρόνοιες για τη συντήρηση των συστημάτων”, αναφέρεται.