Ο Σύνδεσμος Κυπρίων Αρχαιολόγων (ΣΚΑ) καλεί την Κυπριακή Δημοκρατία να προχωρήσει σε ενίσχυση των μηχανισμών προστασίας και εποπτείας της πολιτιστικής κληρονομιάς
Σε ανακοίνωσή του ο σύνδεσμος επισημαίνει «ότι το πολιτιστικό τοπίο της Κύπρου, φορέας ιστορικής μνήμης, συλλογικής ταυτότητας και κοινωνικής συνέχειας, βρίσκεται σήμερα υπό αυξανόμενη πίεση», τονίζοντας ότι «η ραγδαία οικοδομική δραστηριότητα, όταν πραγματοποιείται χωρίς επαρκή σχεδιασμό και χωρίς ουσιαστική μέριμνα για την προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς, προκαλεί σοβαρές και συχνά μη αναστρέψιμες επιπτώσεις σε μνημεία, αρχαιολογικούς χώρους και ιστορικά τοπία».
Η ανάγκη προστασίας αφορά ολόκληρη την Κύπρο, αναφέρει ο σύνδεσμος, προσθέτοντας ότι «στις ελεύθερες περιοχές, τα τελευταία χρόνια έχουν καταγραφεί περιπτώσεις αναπτύξεων που εγείρουν εύλογους προβληματισμούς ως προς τη συμβατότητά τους με τη διατήρηση του αρχαιολογικού και φυσικού περιβάλλοντος».
Ενδεικτικά αναφέρονται η συνεχιζόμενη ανέγερση ξενοδοχειακών και οικιστικών μονάδων στην περιοχή της αρχαίας Αμαθούντας στη Λεμεσό, η πρόθεση αδειοδότησης πολυώροφου κτηρίου στην περιοχή της Πύλης Αμμοχώστου στη Λευκωσία, καθώς και οι διαρκείς πιέσεις για αναπτύξεις μεγάλης κλίμακας στην ευρύτερη περιοχή του Ακάμα (Άγιος Γεώργιος Πέγειας, θαλασσινές σπηλιές κ.α.). «Παράλληλα, παρεμβάσεις σε παραδοσιακούς πυρήνες κοινοτήτων και σε αγροτικά τοπία (Τρόζενα κ.α.) οδηγούν σταδιακά σε απώλεια της αυθεντικότητάς τους», προστίθεται.
Ο σύνδεσμος αρχαιολόγων υπογραμμίζει ότι «ακόμη πιο ανησυχητική εμφανίζεται η κατάσταση στα κατεχόμενα εδάφη της Κυπριακής Δημοκρατίας, όπου, λόγω της συνεχιζόμενης τουρκικής κατοχής και της απουσίας αποτελεσματικών μηχανισμών εποπτείας και προστασίας, παρατηρείται εκτεταμένη και ανεξέλεγκτη οικοδομική δραστηριότητα».
Σύμφωνα με ενημέρωση που έχει λάβει ο ΣΚΑ από μέλη του, αλλά και βάσει επιτόπιων παρατηρήσεων, εκτεταμένες αναπτύξεις καταγράφονται κατά μήκος του άξονα Κερύνειας–Καρπασίας, στις περιοχές Αγίου Αμβροσίου, Καλογραίας και Ακανθούς. Ιδιαίτερα ανησυχητική είναι η κατάσταση στην περιοχή του μεσαιωνικού μοναστηριού της Παναγίας Μελαντρίνας, όπου παρατηρούνται εκσκαφικές εργασίες και αποθέσεις μπάζων σε μικρή απόσταση από τα σωζόμενα κατάλοιπα. «Τα πιο πάνω καθιστούν σοβαρό κίνδυνο αλλοίωσης του φυσικού και αρχαιολογικού τοπίου. Αρχαιολογικές θέσεις, παράκτιοι οικιστικοί πυρήνες, παλαιά αγκυροβόλια, λατομικές δραστηριότητες, λαξευτοί τάφοι, μικρά παρεκκλήσια και άλλες μαρτυρίες ανθρώπινης παρουσίας συνθέτουν ένα πολύτιμο πολιτιστικό τοπίο, το οποίο σήμερα βρίσκεται σε άμεσο κίνδυνο», επισημαίνει.
«Έντονη οικοδομική δραστηριότητα παρατηρείται επίσης στην περιοχή Τρικώμου και στην ευρύτερη παραλιακή περιοχή Αμμοχώστου, με μαζική ανέγερση διαμερισμάτων, εξοχικών κατοικιών και τουριστικών μονάδων, συχνά σε περιοχές που συνδέονται με περιουσίες εκτοπισμένων ιδιοκτητών και ευαίσθητα παράκτια οικοσυστήματα», αναφέρει ο ΣΚΑ. Παράλληλα, σημειώνει ότι δημοσιεύματα αναφέρονται σε σχεδιαζόμενες παρεμβάσεις μεγάλης κλίμακας στη Χερσόνησο της Καρπασίας, περιοχή εξαιρετικής οικολογικής και πολιτιστικής σημασίας.
«Η καταστροφή ή υποβάθμιση ιστορικών τοπίων, μνημείων και αρχαιολογικών χώρων, είτε στις ελεύθερες είτε στις κατεχόμενες περιοχές, στερεί από όλους τους κατοίκους της Κύπρου το δικαίωμα πρόσβασης στην κοινή τους πολιτιστική κληρονομιά», επισημαίνει ο Σύνδεσμος.
«Το πολιτιστικό τοπίο —χερσαίο, παράκτιο και ενάλιο— αποτελεί μη ανανεώσιμο πόρο. Η απώλειά του συνεπάγεται οριστική απώλεια ιστορικών, αρχαιολογικών, επιστημονικών, κοινωνικών και περιβαλλοντικών δεδομένων. Η προστασία του κατοχυρώνεται και από διεθνείς συμβάσεις, όπως η Σύμβαση της Χάγης (1954) και η Ευρωπαϊκή Σύμβαση Τοπίου (Φλωρεντία, 2000)», προσθέτει.
Συνεπώς, ο ΣΚΑ καλεί την Κυπριακή Δημοκρατία να προχωρήσει άμεσα σε ενίσχυση των μηχανισμών προστασίας και εποπτείας της πολιτιστικής κληρονομιάς, ενίσχυση του προσωπικού του Τμήματος Αρχαιοτήτων Κύπρου με άνοιγμα νέων θέσεων, αυστηρή εφαρμογή των χωροταξικών και περιβαλλοντικών διαδικασιών, ανάδειξη και θωράκιση ευαίσθητων αρχαιολογικών τοπίων, καθώς και σε διεθνή κινητοποίηση για την προστασία της κληρονομιάς στις κατεχόμενες περιοχές.
Παράλληλα, σημειώνει ότι θεωρεί αναγκαίο το ζήτημα της καταστροφής του πολιτιστικού τοπίου να τεθεί με συνέπεια και στις συζητήσεις για το Κυπριακό, καθώς η πολιτιστική κληρονομία των κατεχόμενων περιοχών του νησιού είναι εξίσου σημαντική με τα άλλα θέματα που τίθενται υπό διαπραγμάτευση.
«Η διαφύλαξη της πολιτιστικής κληρονομιάς δεν αποτελεί μόνο νομική ή επιστημονική υποχρέωση. Αποτελεί ηθικό καθήκον απέναντι στην ιστορία του τόπου και στις επόμενες γενιές», καταλήγει η ανακοίνωση.
