Ως χρυσος εν χωνευτηριω..Μια μαρτυρία για την Ελληνική Αγάπη του.
Γράφει ο Γιάννης Πεγειώτης
Ο Σάββας Παύλου υπέστη πάμπολλους διωγμούς και αδικίες. Έζησε πολλά αντιστεκόμενος. Πολεμώντας και κυριολεκτικά στην πρώτη γραμμή. Αν και δεν μιλούσε συχνά ιδιαίτερα για τις μέρες της εισβολής. Για τους διωγμούς και τις αδικίες τις συκοφαντίες που υπέστη. Στα χρόνια που υπηρέτησα στην ΠΟΕΔ είχα πληροφορηθεί από αξιόπιστη πηγή τις αδικίες που εξυφαίνοντο εις βάρος του. Δεν θα ξεχάσω όμως μιαν από τις πιο πικρές στιγμές της θητείας μου ως Β.Γ.Γραμματέας της ΠΟΕΔ όταν σε μια συνάντηση θεσμική άκουσα κορυφαίο ποιοτικό, Υπουργό τότε της Παιδείας να αναφέρει με θλίψη τον Σάββα Παύλου ως κορυφαίο παράδειγμα αδικίας και παραγκωνισμού παράτις σχετικές δικαστικές αποφάσεις. κοντά στο 2000 αν δεν με απατά η μνήμη μου. Η περιγραφή του ήταν εικονογράφηση μιας κοινωνίας όπου ο έντιμος και ο αρνητής των παρασκηνίων ήταν καταδικασμένος σε συνεχή πάλη για τα αυτονόητα. Και αυτός εκεί τερατσιά του τόπου. Να αρθρογραφεί για τους διωγμούς του Παντελή Μηχανικού για τα άτυπα διευθυντήρια προγραφών διαφωνούντων και αντιστεκομένων στον συρμό λογοτεχνών. Να αγωνίζεται για τα δίκαια των παλαιοτέρων. Να αρθρογραφεί για αυτά αδιαφορώντας για τις συνέπειες….Δεν άντεξε τον εξευτελισμό των σχισμένων σελίδων στα διδακτικά βιβλία που θα αποστέλλοντο στα κατεχόμενα σχολεία μας. Αντιστάθηκε στις προοδευτικές αλχημείες όσο κανένας άλλος στο νησί…Αντιστεκόμενος παρέμενε ανοικτός σε συνεργασίες. Όταν έβρισκε ένα μετερίζι έκφρασης. Ο επόμενος λόγος του ήταν ΄΄Να φωνάξουμε και τον.. και την… Και όλα αυτά με αγάπη περισσή. Υπερέβαλλε τις ικανότητές και τις αρετές των φτωχών του μαθητών και ακολούθων στον αντικατοχικό αγώνα. Ακόμα και ανθρώπων που τον αδίκησαν…
Ανάμνηση πρώτη
Ο Σάββας αγαπούσε τους απανταχού Ελληνες και όντας άνθρωπος πρακτικός μας συντόνισε όλους μαζί με τον Κύπρο Χρυσάνθη σε εκείνη τη μεγάλη πρωτοβουλία του 1991 – 92 για αποστολή ελληνικών βιβλίων στους Έλληνες ομογενείς της Πρώην Σοβιετικής Ενώσεως.
Σε εκείνη την Παγκύπρια προσπάθεια ενήργησε ενωτικά και συναινετικά. Δουλέψαμε δεκάδες άνθρωποι με αδελφοσύνη από πάμπολλες ΄΄τάσεις΄΄ και ΄΄στρατόπεδα΄΄ και νοοτροπίες εκείνης της εποχής.
Από εκείνες τις μέρες κατάλαβα πως τον αδικούσαν πολλοί. Τον έβλεπα με ταπείνωση και υποπίπτον φρόνημα πλάι στον αειθαλή Κύπρο Χρυσάνθη τιθασεύοντας όλους εμάς στην Παγκύπρια συγκέντρωση των βιβλίων.
Στην πρώτη καθοριστική συνάντηση στο πατάρι του Σύμη στα Επεα Πτεροεντα αφού με αξιοθαύμαστη ενότητα συμφωνήσαμε όλοι πως θα εργαστούμε κατά επαρχία, σήκωσαν το βάρος των επαφών με το Υπουργείο Παιδείας οι δυο Άρχοντες άτυποι επικεφαλής . Ο κύριος Κύπρος Χρυσάνθης με μια πρακτικότητα και μια δραστική τεκμηρίωση στις ομόφωνες μας αποφάσεις και ο Σάββας Παύλου ως ο φυσικός και αποδεκτός ηγέτης όλων ημών των αυθόρμητων νεαρών και λοιπών ΄΄ανταρτών΄΄ που ονειρεύονταν πολλά και διάφορα περί του ελληνικού βίου και ενός νέου πνευματικού ξεκινήματος σε εκείνη τη ζωντανή ακόμη Κύπρο των αρχών του ενενήντα….
Ανάμνηση δεύτερη
Χρόνια μετά κυκλοφορούσαν ποικίλες διηγήσεις για τη δύναμη με την οποία χειρίστηκαν σχεδόν ως πατέρας και υιός ο Κύπρος Χρυσάνθης και ο Σάββας Παύλου .Με την άνεση της έγνοιας για τους Έλληνες αδερφούς .Με άνεση παντού κατάφεραν να ετοιμαστούν και να αποσταλούν έγκαιρα πολλά μεγάλα εμπορευματοκιβώτια στους αδερφούς της Σοβιετικής Ενώσεως.’Όταν μάλιστα έφτασαν μετά τις τυπικές εγκρίσεις στην Αποθήκη του Υπουργείου Παιδείας ο Σάββας πανηγύριζε από χαρά με εκείνο τον ευγενή του τρόπο….Μελίσσι οι υπάλληλοι της αποθήκης συμπλήρωναν όσα βιβλία είχαμε όλοι συγκεντρώσει από τις επαρχίες. Ποσότητες υλικών γραφικής ύλης , βιβλία ,τετράδια για τα αδερκια τους. Ενώ ο αειθαλής Χρυσάνθης επέβλεπε με χαμόγελο αρχοντικό. Μας τα ιστορούσε ο Σάββας εύχαρις. Με τη χαρά των δυνατοτήτων συνεργασίας των νέων και των ΄΄ανταρτών΄΄΄ με τους καλής πάστας γηραιότερους συγγραφείς και πνευματικούς ανθρώπους. Εκείνη η συνεργασία κάρπισε ύστερα και σε άλλες πολλές συνάξεις και περιστάσεις. Στους κατοπινούς καιρούς. Ο Σάββας Παύλου ήταν το αγκωνάρι εκείνης της τολμηρής σύναξης που είχε πολλές καρποφόρες συνέχειες…..Πρωτινά γράμματα και πράγματα….Ο φίλος μας ο Σάββας Παύλου
Από το 1990 απλόχερα μας στήριζε..
Όταν βγήκαν οι ομπρέλες είχα δημοσιεύσει ένα κείμενο του για τον τάφο του Βασίλη Μιχαηλίδη σε τοπική εφημερίδα της Λεμεσού. Μιλούσαμε στο τηλέφωνο. Ξαφνικά μου λέει ”Θα σου στείλω ένα κασόνι βιβλία και να τα δώσεις σε νέους ανθρώπους να πιάσουν τόπο. Ξέρεις εσύ.” Μου μιλούσε λες και ήταν ο μεγάλος μου αδερφός. Μας ένωνε και ο Κωστής ο Κοκκινόφτας που τον είχαμε και οι δυο στήριγμα και παρηγορητή. Ήταν πρωτινός άδρωπος. Πρωτινό παλληκάρι. Ο αρχηγός των μονομάχων του ήθους. Πόσες φορές τον διάβαζα και έλεγα. Άμα κρατά ο Σάββας να αντέξουμεν τζιαι λλίον εμείς.
Το βασίλειο των επιτηδείων ποτέ δεν άντεξε την βαθιά βιωμένη γνώση ενός αδρώπου που ποτέ δεν αρνήστηκε το χωρκόν του.
ΤΟ ΚΟΡΥΦΑΙΟ ΤΟΥ ΚΕΙΜΕΝΟ
ΣΑΒΒΑΣ ΠΑΥΛΟΥ – Η ΚΗΔΕΙΑ ΜΟΥ
Όντως φοβερώτατον το του θανάτου μυστήριονεις το καθ’ ομείωσιν επανάγαγε, το αρχαίο κάλλος αναμορφώσασθαι και την ποθεινήν πατρίδα παράσχου μοι, παραδείσου πάλιν ποιών πολίτην με.
Όπως παρατήρησε, παλαιότερα, ευαίσθητος διανοούμενος, στους γάμους οι φωτογράφοι και οι χειριστές των βίντεο έχουν μετατρέψει την τελετή και την εκκλησία σε ένα στούντιο φωτογράφησης και βιντεογράφησης. Η λειτουργία, οι ύμνοι, οι ψάλτες, ο παπάς, εκμηδενίζονται και εξαφανίζονται, υπάρχουν μόνον οι φωτογράφοι και οι βιντεογράφοι. Δίνουν εντολές και κανονίζουν πως θα εξελιχθεί η τελετή, που θα σταθούν και πως θα κινηθούν οι νεόνυμφοι, δίνουν διαταγές ακόμη και στον ιερέα πως θα δράσει κα θα πορευτεί. Κι αυτός, άρχων του μυστηρίου και του χώρου, αντί να τους εξαποστείλει δυστυχώς τους υπακούει.
Άρχισε να χαλά και η ακολουθία για την κηδεία, η υπέρτατη τελετή, όταν ο άνθρωπος αποχαιρετά τον κόσμο αυτό. Και εκεί τα πράγματα έχουν φτάσει σε σημείο εξευτελισμού και εξανδραποδισμού. Εκτός από τους φωτογράφους και τους βιντεοφόρους, έχουμε την κατάθεση στεφάνων, τους αλλεπάλληλους επικηδείους, σε μερικές περιπτώσεις έχουμε φτάσει σε διψήφιο αριθμό. Η κηδεία γίνεται πια ένα κοσμικό γεγονός στο οποίο ο νεκρός εξαφανίζεται. Αρχίζουν οι καταθέσεις στεφάνων που αναγγέλλονται, ακόμη κάποιος διαβάζει τον κατάλογο των ανθρώπων που κατέθεσαν προηγουμένως στεφάνι, αρχίζουν οι επικήδειοι. Αναγγέλλονται τα ονόματα, οι τίτλοι και οι ιδιότητες των ομιλητών, αυτοί πλησιάζουν στο μικρόφωνο και αρχίζουν, ο νεκρός ανυπεράσπιστος στο φέρετρο υφίσταται κοινοτοπίες και τυπικότητες και μεγάλα λόγια. Είναι χαρακτηριστική η περίπτωση με τις κηδείες των αγνοουμένων, που τα λείψανά τους βρέθηκαν και ταυτοποιήθηκαν με τη μέθοδο DNA. Οι άνθρωποι αυτοί σκοτώθηκαν πολεμώντας τον Τούρκο κατακτητή, άλλοι εκτελέστηκαν εν ψυχρώ από το αδίστακτο τέρας του τουρκικού τακτικού στρατού. Κι όμως στις κηδείες τους, σε ένα αλαλούμ μικροπολιτικής, δεν τονίζεται τίποτε από όλα αυτά, η εξόδιος ακολουθία τους αποτελεί προπαγανδιστικό εφαλτήριο της τρέχουσας πολιτικής πρακτικής και του κομματικού καιροσκοπισμού, πολέμησαν τον Τούρκο, σκοτώθηκαν στη μάχη ή δολοφονήθηκαν και ακούουν συμβιβαστικές κορώνες, επαναπροσεγγιστικές αφέλειες, ισοπεδωτικές ειρηνοφιλίες, σιροπιαστά ιδεολογήματα και νεοκυπριακά πιλάφια. Ό,τι σκηνοθετεί και υποβάλλει η μικροκομματική τακτική και οι μικρόνοες ηγήτορες.
Ακόμη: Στο «δεύτε τελευταίον ασπασμόν» οι δικοί του νεκρού στέκονται δίπλα στο φέρετρο και περνούν οι παρόντες για τα συλλυπητήρια και τα λόγια παρηγοριάς. Ο αποχαιρετισμός για τον νεκρό υποτονίζεται, μπαίνει σε τριτεύουσα μοίρα, αυτό το μέρος της νεκρώσιμης ακολουθίας δεν είναι πια μια ανεπανάληπτη στιγμή της σχέσης μας με τον μεταστάντα (τον βλέπουμε και τον αποχαιρετούμε για τελευταία φορά και τόσες ποικίλες σκέψεις αναδύονται στο μυαλό, για τον μακαρίτη, για το αιώνιο θέμα της ζωής και του θανάτου). Αντίθετα γίνεται μια κοινωνική εκδήλωση όπως τόσες άλλες. Στη γενέτειρά μου, την ανεπανάληπτη Ερυθροτερμινθία, στις κηδείες της, που μικρό παιδί τις παρακολούθησα σχεδόν όλες, δεν γίνονταν τέτοια πράγματα. Το «δεύτε τελευταίον ασπασμόν» ήταν αφιερωμένο στον νεκρό, και μόνο σ’ αυτόν. Το εκκλησίασμα πλησίαζε το φέρετρο προσκυνούσε και αποχαιρετούσε τον μεταστάντα. Τα συλλυπητήρια και τα λόγια της παρηγοριάς δίνονταν στους οικείους του νεκρού μετά την κηδεία, στην έξοδο του κοιμητηρίου, όταν έπαιρναν εκεί μια ελιά, ένα κομμάτι ψωμί και λίγο κρασί για το «Θεός μακαρίσει τον» και «αιωνία η μνήμη του». Τώρα όμως, ίσως μέσα στην οικονομία των ρυθμών της τρέχουσας ζωής, όταν πολλοί πάνε μόνον στην εκκλησία για την τελετή και αποχωρούν χωρίς να μεταβούν και στο κοιμητήριο για την ταφή, διευθετήθηκε μέσα στη νεκρώσιμο ακολουθία να δίδονται και τα συλλυπητήρια προς τους οικείους. Αποτέλεσμα: Χάλασε η σωστή ατμόσφαιρα της κηδείας, πήρε πιο εκκοσμικευμένο χαρακτήρα.
Υπάρχει λοιπόν άμεση ανάγκη να συζητήσουμε το θέμα της κηδείας στην Κύπρο και να σώσουμε την αξιοπρέπεια των νεκρών μας. Ο σεβασμός και η εν αξιοπρέπεια φροντίδα των πεθαμένων μας, η αφοσίωση στην τελετή της κηδείας τους, η εν ειλικρίνεια σοβαρότητα κατά τη διάρκειά της, η φροντίδα για τη μνήμη τους, αποτελούν θεμελιώδη και ωραία συστατικά της ελληνικής κοινωνίας. Φαίνεται ότι αρχίσαμε να χαλούμε και σ ‘ αυτό. Το πιο σημαντικό: Η νεκρώσιμος ακολουθία της Ορθοδόξου ημών Εκκλησίας είναι αρκετή και δεν χρειάζεται τίποτε άλλο. Η νεκρώσιμος ακολουθία, αυτό το ποίημα του θανάτου, το άσμα ασμάτων για το θέμα της ζωής και της αναχώρησής μας από τον κόσμο τούτο, ένα αριστούργημα λόγου και φιλοσοφικής ενατένισης, συμπυκνωμένη και κάποτε ευφρόσυνα παρηγορητική, δεν χρειάζεται συμπληρώματα και φτιασίδια άλλα.
Μα απλά λόγια: Όταν πεθάνω δεν θέλω κανένα τηλεοπτικό συνεργείο και φωτογράφο, δεν θέλω καταθέσεις στεφάνων ή αναγγελία ποιοι κατέθεσαν στεφάνι.
Η νεκρώσιμος ακολουθία της Ορθοδόξου ημών Εκκλησίας αρκεί.
Αν κάποιος αισθάνεται έντονα αυτή την ανάγκη για στεφάνι, ας βάλει διακριτικά ένα στο φέρετρο ή στον τάφο και ας αποχωρήσει ήρεμα.
Δεν θέλω επικήδειους λόγους. Ούτε έναν, είτε από φίλο, είτε από συγγενή ή (Θεός φυλάξοι) οποιοδήποτε κυβερνητικό αξιωματούχο.
Η νεκρώσιμος ακολουθία της Ορθοδόξου ημών Εκκλησίας αρκεί.
Στο «Δεύτε τελευταίον ασπασμόν» δεν θα δίδονται τα γνωστά συλλυπητήρια στους οικείους.
Η νεκρώσιμος ακολουθία της Ορθοδόξου ημών Εκκλησίας αρκεί.
Όσοι αισθάνονται έντονα αυτήν την ανάγκη ας πάνε στο νεκροταφείο Κοκκινοτριμιθιάς και μετά την ταφή, στην έξοδο του κοιμητηρίου, με το κρασί, τις ελιές και το ψωμί ας πούνε την καλή τους κουβέντα στους συγγενείς.
Μόνο ένα πράγμα θα ζητήσω. Το φέρετρο να είναι καλυμμένο με την ελληνική σημαία. Παλιά, την εποχή των πολιτικών μου δραστηριοτήτων μιλούσα ότι μαζί με την ελληνική σημαία θα ήθελα και μια μαυροκόκκινη άλλη, ένδειξη των αντιεξουσιαστικών μου πεποιθήσεων και του πολιτικού μου ριζοσπαστισμού. Ανοησίες. Στην Κύπρο η ελληνική σημαία τα λέει όλα, είναι η πιο αντιεξουσιαστική και ριζοσπαστική πράξη. Στον θανατόπνοο τουρκικό επεκτατισμό, στη δουλοφροσύνη, στη μιζέρια και στην κακομοιριά, στην κουτοπονηριά των νεοκυπρίων και στην αλλοτρίωση πολλών Ελλαδιτών, στις πλεκτάνες των Άγγλων και του διεθνούς παράγοντα, η ελληνική σημαία συμπυκνώνει την έννοια της αντίστασης, της ελευθερίας και της αξιοπρέπειας. Μόνον, λοιπόν, αυτά. Η ελληνική σημαία και η νεκρώσιμος ακολουθία της Ορθοδόξου ημών Εκκλησίας.
Ο Σάββας Παύλου κοιμήθηκε τα ξημερώματα της 5ης Απριλίου 2016.
Γιάννης Πεγειώτης
