Η γιαγιά Αννού μας δέχτηκε στο σπίτι της τον περασμένο Απρίλη. Στο σπίτι της ήταν και οι κόρες της, Τασούλλα και Λένια, που μας έκαμαν τον καφέ μας και η ιστορία της κ Αννούς ξεκινά από αυτό το ποτήρι του καφέ.

“Εν τζαι κατάλαβα με ποια είσαι εσού, με ποια είσαι εσού”, είπε μας.

Η γιαγιά Αννού είναι στα βαθιά της γεράματα και τα τελευταία χρόνια δυσκολεύεται να θυμηθεί άτομα και καταστάσεις.

Κρατήσαμε την Κυπριακή διαλέκτο για να είναι πιο εύκολη και ομαλή η επικοινωνία μας.

Αφού της είπαμε ποιες είμαστε μας λέει:

“Καλωσορίσετε έσσω μου.”

ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ

Εγεννήθηκα το 1935. Οι γονείς μου ήταν ο Πολύβιος Χριστοδούλου που το Νικητάρι τζαι η Ελεγκού που την Γαλάτα. Το σπίτι τους ήταν τζιπάνω στης Γιωρκούλλας του Διομήδη.

Τα αδέρφια της είναι ο Χρυσόστομος (μακαρίτης πλέον) και ο Αντρέας (παντρεμένος στα Σπήλια).

Η μητέρα της έκανε και άλλα παιδιά τα οποία όμως πέθαναν στην γέννα.

Σχολείο επήα ως την τρίτη τάξη του Δημοτικού. Στο παλιό το σχολείο εκεί που είναι τώρα το Κοινοτικό Συμβούλιο. Μια κάμαρη ήταν, ούτε το διπλανό εν υπήρχε. Μετά που εφκήκα που το σχολείο, έκαμνα δουλειές έσσω. Επλυνίσκαμε στο χέρι, εμαϊρεύκαμε, εκουβαλούσαμε νερό που τες βρύσες. Η πιο κοντινή ήταν στης Λιζούς. Εκουβαλούσαμε στον ώμο να πλύνουμε, να σφογγαρίσουμε, να λούσουμε τα κοπελούθκια. Έτρεχε τζαι το αυλάκι.

ΠΑΝΤΡΙΑ

Τον άντρα μου, μου τον έφεραν (προξενιό). Ήμουν 17 χρονών. Εκάθουμουν μες την νησκιά και ήρτεν ο κουνιάδος μου με τον τζύρη του Μηνά τζιπέρα τζαι εφωνάξαν μου να πάω, τζαι εφέραν μου χαρτομένον. “Έλα να τον δεις”, είπαν μου.

“Όι, εν θέλω” είπα τους, εν έρκουμαι. Εγελούσασιν. Επέρναν με κάμποσα χρόνια. Ήταν 25 χρονών. Ήταν που την Βυζατζιά. Ήταν αδερφός του Στυλλή του Ζέβλα. Ο πεθερός μου ήταν πολλά ψηλός και του έφκαλαν το παρατσούκλι Ζέβλας. Τζαι μετά έμεινε σε επίθετο. Εγιώ εκάθουμουν μες την νησκιά. Ότι θέλετε κάμετε είπα τους. Αποφάσισε η μάνα μου τζαι ο τζύρης μου. Εχτίσαν μου τζαι σπίτι τζαι ύστερα επαντρευτήκαμε. Ηταν κτίστης ο Σπύρος (ο άντρας της).

Εν θυμάται πότε παντρεύτηκε. (στο μεταξύ ψάχνουμε στο σπίτι το προσκλητήριο όπου θα το δείτε σε εικόνα). Εν μες το σπίτι που εγίνηκεν ο γάμος. Επάντρεψε μας ο παπά-Αναστάσης, τζαι το νυφικό έραψε το η Φανού. Παλιά εκάμναν γλυσταρκές, δεν έδιναν προσκλητήρια (εζυμώναν κουλούρια και με αυτά καλούσαν τον κόσμο στο γάμο), λία προσκλητήρια εφκάλαμε. Εζυμώναν τζαι εκαλιούσαν. Επαίρναν τους ούλους. Ο γάμος ήταν Κυριακή. Εν εγίνετουν άλλην ημέρα. Ο γάμος εδιαρκούσε τέσσερις μέρες.

ΚΟΠΕΛΟΥΘΚΙΑ

Ο μακαρίτης ο Κωστάκης ήταν ο πρώτος. Μετά η Λένια, η Μάρω και η Τασούλα και έχασα και 1-2 μωρά.

Ασχολούμουν με τα χωράφκια, με το σπίτι, με τα κτηνά. Ο Σπύρος επήενε στα κτίσματα. Επήεν 2 φορές έξω τζαι ήρτεν, στες Αραβικές Χώρες. Τζαι εγιώ ετυρανιούμουν μες τα χωράφκια. Ετάναν μου η μάνα μου τζαι ο πατέρας μου, Θεός μακαρίσει τους ήταν δίπλα μου. Εν 10 χρόνια που ήταν στες Αραπιές ο Σπύρος. Αν δεν επήγαινε ήταν να κτίσουμε σπίτια των κορών μας; Ήταν φτώχια πρώτα. Έρκετουν κάθε 6 μήνες τζαι ξαναπήγαινε. Που ήρτεν πίσω που τες Αραπιές, εκάμαμεν ένα χοιροστάσιο. Τζιαμέ που εν η μάντρες της Τασούλας απέναντι που τον Απόστολο Αντρέα. Επουλούσαμε τα τζαι εσφάζαμε τα. Λία χρόνια είχαμε τούτη τη δουλειά. Η Λένια που ήταν κοπελούδα ετάναν του τζυρού της. Επρεπε να του την δόκεις πας την τζεφαλή του κτηνού για να ζαλιστεί.

“Την πάνα του χοίρου εκάμναμε την μάππα”, προσθέτει η κα Τασούλα.

Που ήταν στες Αραπίες ετυρρανίστηκα πολλά. Έσπερνα, εφύτευκα, τζαι που εκτίζαμε το σπίτι εζύμωνα τον γύψο. Εποταύριζα τα κλιθάρκα. Ο άντρας μου ήταν καλός. Επέρασα πολλά καλά μαζί του.

ΚΩΣΤΑΚΗΣ ΣΠΥΡΟΥ, ΗΡΩΑΣ ΝΙΚΗΤΑΡΙΟΥ

Ήταν στον στρατό που επέθανε. 20 χρονών.

Ήταν στο στρατόπεδο στη Μόρφου και επεράσαν με το αυτοκίνητο και τον επαίξαν. Ήταν αξιωματικός. Ηταν στο φυλάκιο εκείνη την μέρα.

Συγκινήθηκε. Με δυσκολία μπορεί να μιλήσει η γιαγιά Αννού.

Είναι θαμμένος στο παλιό κοιμητήριο του χωριού, μας είπε. «Ετραβήσαμε πολλά. Επαίξαν μου το γιούδι μου», λέει.

Τα μαντάτα ήρταν στο χωρκό την επόμενη μέρα. Ήρτεν ο πατέρας μου τζαι είπε μου “Εσκοτώσαν μας τον Κωστάκη μας”. Τζαι έπιασα πάνω στο τοίχο, τζαι φώναζα, τζαι έκλαια, λέει η γιαγιά Αννού.

Την μέρα του πραξικοπήματος τον έπαιξαν. 15 του Ιούλη. Εν οι δικοί μας που τον έπαιξαν. Είπαν εν του Λισσαρίδη. Ύστερα είπαν έφυε, επήεν έξω τζείνος που τον εσκότωσε. Εφαρατζίσαν τον, εφυγαδέψαν τον. Είχε τόσο μίσος τζείνο τον τζαιρό ο κόσμος μεταξύ του. Εβάλαν πόμπες ο ένας του άλλου.

Θυμάται η κα Τασούλα.

“Αθυμούμε που ήρταν τζαι είπαν μας το. Ήμουν 12 χρονών. Είχαμε μια χωρκανή που ήταν μαμμού τζαι αναγνώρισε τον σε έναν τόπο όπου ήταν. Τζαι ήρτεν το μήνυμα να πάμε να τον δούμε. Τζαι επήαμε τζαι είδαμε τον. Αθυμούμε αντα τζαι είδα τον, έππεσα χαμέ. Τζαι ήμουν έτσι μιτσιά, τζαι ήρτεν η νούνα μου τζαι ο τατάς μου τζαι επιάσαν με. Ενόμιζα ήταν να τον δω άρρωστο στο κρεβάτι. Εν εφαντάζουμουν ότι ήταν πεθαμένος. Όπως το όρομα που είναι.”

Συνεχίζει η γιαγιά Αννού.

Επήαινε Τεχνική Σχολή στο Ξερό, ετέλειωσεν επιπλοποιός. Ήταν πολλά μερακλής. Εν τον εχάρηκα τον γιό μου. Εμίνισκε την Ζώθκια για το σχολείο. Που ήταν στρατιώτης ήταν σε μια τοποθεσία στις Ακράδες προς τον Απόστολο Αντρέα. Ύστερα επήραν τον τζει που τον Απόστολο Αντρέα. Είχε ένα φυλάκιο πας την μούττη της Κύπρου. Επήαμε 2-3 φόρες τζαι είδαμε τον. Επειδή ήταν να πάει έξω ο Σπύρος, εκάμαμε διαβήματα να τον φέρουν κοντά. Τζαι εφέραν τον…

ΖΩΗ ΓΕΝΙΚΟΤΕΡΑ

Τα βάσανα ήταν ύστερα. Που έφυεν το άντρας μου να πάει στες Αραπιές. Ύστερα που το χοιροστάσιο αρχολούμασταν με τα χωράφκια. Είχαμε τα χωράφκια, έπρεπε να τα σάσουμε. Ο Θεός τζαι η Παναγία να βοηθήσει ούλλο τον κόσμο να σάσει τα παιθκιά του.

Ο ποταμός έτρεχε. Έβαλλα τες να τζοιμιθούν (τες κόρες) τζαι εφέφκαν κρυφά τζαι επηέναν στον ποταμό να πιάσουν φαουτούες. Έκαμνα παρέα με την Νικού του Διομήδη, ήταν σαν την αρφή μου. Επερνούσαμε πολλά καλά μαζί.

ΤΟ ΧΩΡΚΟ ΠΑΛΙΑ

Ηταν φτωσχικά ούλλα. Είσιεν ο Κλεάνθης το σινεμά.

Έρκετουν ο Φιρφιρής. Είχε καρέκλες το σινεμά. Έρκουνταν τζαι που άλλα χωρκά. Εγέμωνε το χωράφι. Ήταν φτωχικά αλλά ήταν πολλά καλά.

“Εβάλαμε σούσες το Πάσχα”, λέει η κα Τασούλα

Δαμέ στο σπίτι της Τασούλας και της Μάρως ήταν αλώνι. Εν κάτι Γαλατίτες που το είχαν. Εμινίσκαν δακάτω. Επερνούσαμε τες μέρες μας μαζί. Ετρώαμε τζαι επίναμε μαζί.

ΠΟΛΕΜΟΣ 1974

Ήταν παναϋριν δαμέσα (εννοεί στο σπίτι της). Πρόσφυγες δαμέσα πολλοί. Ήρτεν μια κωφάλαλη που είχεν 9 κοπελούθκια. Ο ηλιακός μου, η αυλή μου εγέμωσε. Άλλοι ποτζοί άλλοι ποδά. Χαλάλι του κόσμου. Εζύμωναμε, αλέθαμε, εκάμναμε που ούλλων τον λογιών φαγιά. Εν εστερηθήκαμε τίποτε. Ότι εμπορούσαμε εκάμαμε. Επειδή είμασταν του μαραζιού (πένθος) εν μας επείραζε. Είχαμε τζαι παρέα. Έφκαινα στην αυλή τζαι έβλεπα λογιών λογιών πλάσματα. Ούλλος ο κόσμος έβαλε τους πρόσφυγες σπίτι του. Κάποιοι εμείναν και 6 μήνες. Άλλοι εφεύγαν σιγά-σιγά. Έρκουνταν τα αεροπλάνα τζαι εχωνούμασταν πουκάτω που τες ελιές. Εν είχαμε που να πάμε. Αν έρκουντον ήταν να έρτουν…, και κλείνει η γιαγιά Αννού την αφηγήσή της.

ΜΝΗΜΕΙΟ ΗΡΩΩΝ ΝΙΚΗΤΑΡΙΟΥ

Το 2006 υπό την προεδρία του μακαριστού κου Κυριάκου Αλεξάνδρου και πρωτοβουλία του Συνδέσμου Αποδήμων και Φίλων Νικηταρίου, έγιναν τα εγκαίνια του μνημείου Ηρώων που έχουμε στο Κοινοτικό Πάρκο του χωριού μας. Η μεγαλύτερη προτομή ανήκει στον ήρωα Κωστάκη Σπύρου, που οι συγκρούσεις και η διχόνοια του κόσμου λίγο πριν την εισβολή των Τούρκων, του στέρησαν τη ζωή. Όπως λέει και η φράση στο μνημείο.

“Μάνα Κυρά του Νικηταριού, Κυρά της Λευτεριάς, τα παιδιά σου ήρωες τιμάς”

Αυτή ήταν η ιστορία της γιαγιάς Αννού. Μας διδάσκει ότι η ζωή έχει τις δυσκολίες της αλλά δεν έχουμε από το να προχωράμε με ελπίδα και αγάπη και να προσφέρουμε στο συνάνθρωπό μας όταν είναι σε ανάγκη.